( 396 ) 



opgemerkt. Slechts bij de kristallisatie der vaste fase treedt in enkele 

 gevallen een eenigszins belangrijk warmte-effekt op, bij alle overige 

 omslagen is de juiste temperatuur van overgang langs thermischen 

 weg niet nauwkeurig te bepalen. 



§ 9. Het Cholesteryl-nonylaat vertoont mikroskopisch de volgende 

 verschijnselen ; 



Uitgaande van de gekristalliseerde stof, werd deze eerst op een 

 objektglaasje tot eene isotrope vloeistof L gesmolten. Bij afkoe- 

 ling treedt eene grauwgekleurde, dubbelbrekende vloeistoffase B op, 

 welke bij lager temperatuur voor eene zeer taaie, sterk dubbelbre- 

 kende, meest geelwitte fase A plaats maakt. Deze fase A is veelal 

 door een isotropen rand omgeven ; drukt men op 't dekglaasje, of 

 roert men de massa met een zeer fijn platinadraadje, dan blijkt deze 

 isotrope vloeistof identiek te zijn met A, en alleen pseudo-isotroop te 

 zijn door homoeotropie. De optische assen der dubbelbrekende modi- 

 fikatie A stellen zich dan weer loodrecht op 't dekglasoppervlak. Bij 

 voortgezette afkoeling wordt A toenemend dikker vloeibaar ; ten slotte 

 is er nog alleen bij 't omroeren beweging in de massa te bespeuren. 

 Na langeren tijd ontstaan er in deze taaie massa, van uit talrijke 

 centra, iijnstralige sferoliethen, wier aangroeiingssnelheid slechts zeer 

 gering is. Wanneer zich een aantal dezer sferoliethen hebben gevormd, 

 en men verhit de massa nu voorzichtig, dan smelten de sferoliethen niet, 

 maar vermeerderen zich juist, ingevolge de toename der kristallisatie- 

 snelheid. Spoedig daarop echter, bij verdere verwarming, smelten zij 

 tot de dubbelbrekende fase A, waarbij de omtrekken der sferoliethen, 

 en de zwarte assenhmisen een tijdlang behouden blijven, zoodat het 

 geheel veel op een vloeibaar mozaïek gelijkt '). Vervolgens treedt de 

 fase B weder op, en dan de isotrope smelt L. De geheele reeks 

 fasen wordt op reversibele wijze doorloopen ; de vloeibare fase A kan 

 echter zoozeer onderkoeld worden, dat een behoorlijk smelt- of stol- 

 punt dor stof niet op te geven is. In grootere massa's der stof treedt 

 die kristallisatie soms eerst na uren in, en wordt de stof vóór dien 

 tijd tot eene hoornachtige massa, welke steeds dubbelbrekend blijft, om 

 ten slotte lokaal witte, ondoorschijnende plekken te gaan vertoonen, 

 van waaruit de sferoliethenvorming zich dan langzaam voortplant 

 door de geheele massa heen. Men zou geneigd zijn, dezen overgang 

 van vloeibaar-anisotrope in gekristalliseerde stof, kontinu te noemen, 

 ware het slechts mogelijk, om de tusschen toestanden bij dien overgang 

 ook maar voor een oogenblik waar te nemen. Waar het experiment 

 zulks niet vermag, en wellicht nimmer zal vermogen te doen, daar 



'■'< Zie o.a. over 't analoge verschijnsel nog de zooeven verschenen mededeeling 

 van : Walléra.nt. Gorapt. rend. (1906). p. 606. 



