( W ) 



dingen nog meerdere gege\ ens te kunnen verstrekken ; hier heb 

 ik ze slechts aangehaald als bewijs van 't belang van dezen struk- 

 tnurvorm voorde bij anisotroop-vloeibare fasen waargenomen, optische 

 verschijnselen. 



Zaandam, 14 November 1906. 



Scheikunde. De Heer Franchimont biedt eene mededeeling 



aan van den Heer F. M. Jaeger: „Over irreversibele fase- 

 overgangen bij stoffen, die meerdere vloeistoestanden kunnen 

 vertoonen" . 



(Mede aangeboden door den Heer Bakhuis Roozeboom.) 



§ 1 . De vetzure esters van het a-Phytosterine uit CaJabarvet, welk 

 phytosterine het in 't plantenrijk 't veelvuldigst voorkomende is, en 

 dat o. a. uit de rogge en 't koren is geïsoleerd onder den naam 

 van „sitosterine", - - vertoonen in meer dan één opzicht hoogst merk- 

 waardige eigenschappen. 



Terloops heb ik in mijne vorige mededeeling reeds bericht omtrent 

 de klem-verschijnselen en de sferoliethenstruktuur bij het propionaat 

 en bij het acetaat. Bij dezen laatstgenoemden ester kon ik geene 

 anisotrope vloeistoffasen waarnemen: bij 't propionaat is, even vóór 

 't smelten, eene dubbelbrekende fase waar te nemen, echter te kort, 

 om 't temperatuurtrajekt nauwkeurig te kunnen meten. 



Bij de vier volgende termen der reeks echter treden deze ver- 

 schijnselen steeds duidelijker op, en wel onder zóó bijzonder gunstige 

 konditie's, als wellicht tot nog toe bij geene der bekende stoffen dezer 

 soort verwezenlijkt konden worden. Tevens vertoonen deze lichamen 

 enorme vertragingsverschijnselen bij hunne diverse overgangen, en 

 vaak eene typische onomkeerbaarheid daarvan, waarover ik thans 

 hier een en ander wil mededeelen. 



§ 2. Termometrisch gedrag der vetzure «-phytosteryl-esters. 



A. Het a-Phytosteryl-norni.-Butyraat smelt, bij zeer langzame tem- 

 peratuurstijging, bij 89°. 5 C. tot eene troebele, dubbelbrekende vloeistof 

 A, welke eerst zeer viskeus is, maar dan snel dunner wordt, en bij 

 90°. 6 overgaat in eene glycerine-dikke, heldere, isotrope smelt L. 



Koelt men nu omgekeerd deze voorzichtig af, dan daalt de ther- 

 mometer geleidelijk, terwijl de isotrope vloeistof steeds dikker in 

 konsistentie wordt, doch volkomen helder blijft. Bij 80° C. kristalliseert 

 dan opeens de geheele massa tot kleine kristalletjes S, onder zóó 



