( 454 ) 



Natuurkunde. — De Heer Kamerlingh Onnes biedt aan Mede- 

 deeling n°. 96 uit het Natuurkundig Laboratorium te Leiden. 

 „Bijdragen tot de kennis van het ty-vlak van van der Waals XI. 

 Een gas, dat in eene vloeistof zinkt. 



Heeft men een ideaal gas en een onsamendrukbare vloeistof 

 zonder dampspanning. waarin het gas niet oplost, zoo zal, onder de 

 werking der zwaartekracht, bij genoegzaam lagen druk het gas zich 

 boven de vloeistof verzamelen, bij hoog genoeg opgedreven druk 

 daarentegen het samengeperste gas in de vloeistof zinken. 



Een tot dit denkbeeldige geval naderend verschijnsel heb ik waarge- 

 nomen bij eene proef, die ruw weg hierop neer kwam, dat helium gas 

 boven vloeibare waterstof sterker en sterker werd samengeperst 

 totdat het in de vloeibare waterstof zonk. Ruw weg, want een zoo 

 eenvoudig geval als vooropgesteld werd laat zich niet verwezenlijken. 

 Iedere proef, waarbij men een gas boven eene vloeistof samendrukt, 

 wordt in werkelijkheid een toepassing van de theorie der binaire 

 mengsels van van der Waals. Men zal bij zulk een proef de 

 samendrukbaarheid der vloeistofphase en de wederzijdsche oplosbaar- 

 heid van gas en vloeistof niet mogen verwaarloozen, daar men 

 gewoonlijk den druk zelfs vrij hoog zal moeten opvoeren voor de 

 dichtheid der gasphase vergelijkbaar wordt met die der vloeistofphase. 



Past men de theorie van van der Waals op proefnemingen van 

 de bedoelde soort toe, dan ligt de vraag voor de hand of niet in de 

 nabijheid der plooipuntsverschijnselen, waar gas en vloeistofphase 

 zoozeer tot elkaar naderen, dat zij van den gewonen gas- en vloeistof- 

 toestand nog slechts den naam hebben overgehouden, allicht de phase, 

 die de gasphase genoemd moet worden, door een hooger gehalte aan 

 de stof met grooter moleculair gewicht, specifiek zwaarder kan worden 

 dan de phase, die de vloeistofphase genoemd moet worden '). Bij nader 

 onderzoek blijkt het echter aan betrekkingen tusschen de physische 

 eigenschappen en de samenstelling (dus ook het moleculair gewicht) 

 der stoffen te wijten, dat het drijven van een vloeistofphase op een 

 gasphase ook in dit gunstig gebied niet is waargenomen. 



Des te meer trof mij eene onregelmatigheid, die zich bij eene 

 bewerking met helium en waterstof in een gesloten metalen vat 

 voordeed. Ik meende haar te kunnen verklaren door het boven- 

 genoemde, nog niet waargenomen verschijnsel, en zoo vestigde zich 

 bij mij de overtuiging, dat bij — 253° en 60 atmosfeeren druk de 



1 ) Het grensgeval is, dat in het met de gewichtseenheid geconstrueerde vj/-vlak 

 de projectie der connode koorde op het xv-vlak evenwijdig aan de tijn v = loopt. 



