217 
moeilijker te begrijpen dan de eigenschappen eener gasvormige 
nevelmassa. 
Onderstellen wij uu dat de planeten gevormd zijn: de zon, 
evenals vroeger de geheele nevelmassa, een gasvormige gloeiende 
bol, langzaam draaiende om zijne as, zal door uitstraling voort- 
durend warmte verliezen. Zal zij nu ook in temperatuur afnemen? 
Hoe vreemd dit ook op den eersten aanblik moge schijnen , het 
antwoord, dat Негмвогт; hierop in 1871 gaf, luidde ontkennend. 
Wij staan hier voor een wetenschappelijke paradox, die ver- 
kondigt, dat een lichaam door warmteverlies eer hooger dan 
lager in temperatuur wordt. 
In het dagelijksch leven zijn wij alleen vertrouwd met de 
physische eigenschappen van vaste lichamen en deze kunnen 
zeker geen warmte verliezen zonder tevens kouder te worden ; 
eene gasvormige massa echter krimpt door warmteverlies in 
veel grootere mate samen dan eene vaste en wat is inkrimpen 
anders dan het vallen van de deelen naar elkander ouder den 
invloed der zwaartekracht? Hierbij nu ontstaat door dien 
val wederom warmte en bij een gasvormig lichaam is deze 
nieuw ontstane warmte grooter dan die welke door straling verloren 
werd en hierdoor de oorzaak der inkrimping is geweest (1). 
Ziehier dus de eenige, bij den tegenwoordigen staud der 
wetenschap, juiste verklaring van het feit dat de zon niet haar 
totaal arbeidsvermogen, wel echter haar temperatuur op gelijke 
hoogte kan houden, zoolang zij nog gasvormig en gedeeltelijk 
vioeibaar is. Dit eenmaal aangenomen kan men nu ook berekenen 
hoelang de zon op dezelfde wijze als thans geschenen heeft en 
hoelang ditzelfde spel van warmteverlies en winst nog kan duren. 
Twintig millioen jaren voor het verledene en vijf à zes millioen 
jaren voor de toekomst, ziehier de grenzen die op deze wijze zijn 
— 
(1) J. Homer Lane. American Journal of science. July 1870. 
Eene soortgelijke paradox is de stelling, dat een hemellichaam dat zich 
rondom de zon beweegt in snelheid zal winnen indien er in de ruimte een 
weerstandbiedend medium aanwezig is, dat zijne beweging belemmert. 
et zal namelijk hierdoor gedwongen worden zich met steeds grootere 
snelheid maar in kleinere haan te bewegen. 
