221 
diameter teweeg van ééne boogsecunde in 9000 jaren. Voeg 
ik nu nog hierbij dat zelfs met de beste hulpmiddelen deze 
grootheid niet kan gemeten worden met die uiterste zekerheid , 
welke de astronomie bij andere waarnemingen pleegt te 
bereiken, omdat, zooals de Berlijnsche artronoom Auwens (1) 
heeft aangetoond, de persoonlijke fout daarbij bijzonder groot 
is, dan zal het u duidelijk zijn dat alle hoop op vasten anker- 
grond in de zee der hypothesen alleen op bepaling van de om- 
wentelingssnelheid moet gevestigd blijven. 
Weest niet bevreesd, mijne Heeren, dat, nu ik eindelijk na 
deze lange inleiding tot het eigenlijke onderwerp dezer voordracht 
overga, de lengte van hetgeen volgen moet evenredig zal zijn 
aan die van het voorafgegane. Voorzichtiglijk heb ik er u in den 
aanvang reeds op voorbereid, dat het gekozen onderwerp geen 
afgerond, afgewerkt geheel vormde en dit gebrek aan even- 
redigheid der samenstellende deelen is niet zoozeer mijne schuld 
als wel kenmerkend voor al wat onvoltooid is. 
En kon ik u nu nog op bepaalde resultaten wijzen en, al 
ware het onder voorzichtig voorbehoud, door middel der ver- 
kregen uitkomsten de cosmogonische hypothesen aan de kritiek 
der ervaring onderwerpen, dan ten minste zou het gewicht van het 
slot dezer lezing evenwicht kunnen maken met de lengte van 
de inleiding. Maar de bepaling van dien omwentelingsduur 
der zon gaat, zooals ik u zal aantoonen , met zulke groote moei- 
lijkheden gepaard, dat tot heden geen der drie geheel verschil- 
lende methoden tot eene vaste uitkomst heeft geleid. De eerste 
methode, de eerste naar rang en ancienniteit, is de zuiver 
astronomische; maar de omwenteling der hemellichamen om 
hunne assen is nu juist niet een terrein, waarop de sterrekunde 
eene sterke positie inneemt. Alleen van de aarde, de maan en 
van de planeet Mars zijn de omwentelingstijden met waarlijk 
astronomische zekerheid bekend. Eu dit is niet te verwonderen, 
(1) Auwers, Sitzimgsberichte der Berliner Akademie der Wissenschaften. 
1886. $. 1055. 
