— 168 — 
Een ieder, die zich b.v. met de studie van pathogene 
mikroben bezighoudt, kan zich al zeer spoedig overtuigen, 
dat de vorm waaronder zich een bepaalde mikrobe aan ons 
voordoet niet steeds dezelfde is. Zoo moet b.v. de pest- 
baccil, zich volgens de klassieke beschrijvingen voordoen als 
een plomp bipolair gekleurd staafje. Maar de pestbaccil 
vertoont niet alleen op bepaalde voedingsbodems, maar ook 
in het lichaam van sommige pestlijders, zoo b.v. pestbaccillen 
uit oude veretterde bubones of uit in rotting verkeerende 
cadavers, allerlei grillige zgn. involutievormen waaruit men 
alles, behalve pestbaccillen zou kunnen herkennen. 
Het is verder nog door BAERTHLEIN aangetoond, dat cholera- 
vibrionen nu eens zich kunnen voordoen als slanke, gelijk- 
matig gekleurde komma's, de typische Kochsche vibrio dus, 
dan weer als korte, dikke bipolair geklenrde staafjes, die 
slechts weinig gekromd zijn. Er zou twijfel kunnen rijzen 
aan de juistheid dezer waarneming, maar de atypische chorera- 
vormen werden door een specifiek serum, zeer specifiek, 
precies als een typische stam beinvloed en hadden met 
choleravibrionen nog alle andere biologische eigenschappen 
gemeen. 
Veel belangrijker dan deze verschillen van vorm, zijn de 
schommelingen in de biologische eigenschappen. 
Een der voor de diagnose van bakterieele ziekten zeer 
belangrijke biologische eigenschap is het verschijnsel der 
agglutinatie. Men verstaat hieronder het verschijnsel, dat 
bepaalde bakteriën tot klonters samenbakken, als zij ge- 
bracht worden in een bepaalde verdunning van een zgn. 
agglutineerend serum; d.i. serum verkregen door van een 
dier, dat herhaalde malen met een gelijksoortige bakterie is 
ingespoten, bloed af te tappen. 
De agglutinatie is een zeer betrouwbaar hulpmiddel bij 
de bakteriologische diagnose en stelt b.v. in staat met absolute 
zekerheid choleravibrionen van zgn. cholera-achtige (die bij 
de isolatie der echte heel wat zorg geven) te onderscheiden. 
Lang heeft men gemeend, dat de agglutinatie in het geheel 
