— 175 — 
Wanneer hij opmerkt, dat het door die helderzienden waar- 
genomene ten slotte weer uit beelden bestaat, ontleend aan de 
grofzintuigelijke waarneming, wát voor waarborg heeft hij 
dan, dat hier niet weder een onbewuste gevarieerde reflex 
van die gewone waarneming in het spel is, evenals een 
droom, een door den logischen wil weinig of niet gecontro- 
leerde reflex is van dagelijksche waarneming. 
Dat de waarnemingen der helderzienden onderling zullen 
overeenstemmen, is dan te verwachten en bewijst dus niets 
voor hun juistheid, evenmin als het feit dat, toevallig een nog 
onbekend verschijnsel, door hen vooruit waargenomen, een 
bewijs voor die juistheid zou zijn, daar zulk een verschijnsel 
bijna immer analoog is aan reeds bekende verschijnselen. 
Daarom zou ik deze aether-beschouwing willen noemen: 
religieus-phantastisch, en wel religieus, omdat ze, іп tegen- 
stelling met de beide andere, goddelijke, de wereldbesturende 
machten invoert, en phantastisch, omdat ik ze beschouw als 
een dichterlijk samenstel van verzinsels, in tegenstelling met 
het sobere stelsel van werkhypothesen, waarop de andere 
twee beschouwingen steunen. 
Een diepe kloof scheidt een wereldbeschouwing als de 
theosophische van de beide eerste. Ongetwijfeld is zij veel 
ruimer, want zij omvademt de physische en de psychische 
wereld beide, in tegenstelling met de physica der beide 
eerste, die niet anders dan over den samenhang van meet- 
baarheden handelt en zich ten doel stelt, om zich de wereld in 
wiskundige verhoudingen te denken en zoo mogelijk ook 
wiskundig te begrijpen, maar die alle onmeetbare psychische 
verschijnselen buiten beschouwing laat. 
Die physica voert getallen in als symbolen voor de werkelijk- 
heid van krachten, bewegingen en vormen en verliest daardoor 
de aanschouwelijkheid. Om daaraan tegemoet te komen, voert 
ze nieuwe dragers voor haar mathematische symbolen in. 
Zulk een drager is de wereldaether. 
Het intrinsieke verschil tusschen de beide eerste wereld- 
beschouwingen ligt in de invoering van zulke dragers. 
