— 297 — 
Niettegenstaande de heer KOHLBRUGGE verder op bladzijde 
451 verklaart dat het hem niet bekend is dat een andere berg 
op Java zulk een drogen bodem heeft als de Tengger, durf 
ik hierbij verklaren dat de bodem van het Jang-gebergte even- 
eens droog en poreus is zonder nochthans uit gebrek aan gege- 
vens eene vergelijking te durven maken. 
Aan het slot van zijn pleidooi voor Tosari, vermeldt de 
schrijver ter loops enkele feiten waarop ook ik steeds in mijn 
betoog wees, namelijk dat grootere hoogten (bij overigens gelijke 
omstandigheden) steeds droger zullen zijn dan lagere en dat Oost- 
Java veel droger is dan West-Java, niet alleen door den in- 
vloed van Australië, maar ook, daar Oost-Java slechts door 
hooge vulkanen en de daartusschen liggende breede dalen 
gevormd wordt, terwijl West-Java een hoogvlakte of een com- 
plex van hoogvlakten is, door bergtoppen omriagd. 
Dit laatste zal men zich uit de vroegere aardrijkskundige 
lessen nog wel herinneren. 
De argumenten welke de heer KoHLBRUGGE bezigt tot ver- 
heerlijking van Tosari’s klimaat, zijn dus ook, en in meerdere 
mate, op het Jang-plateau van toepassing. 
Ik wil niets afdingen op de voortreffelijkheid van het kli- 
maat van Tosari, im geenen deele, maar beweer, en hoop dat 
het mij gelukt mag zijn dit door bewijzen en logische gevolg- 
trekkingen te hebben kunnen aantoonen, dat, in tegenstelling 
van ’sheeren KoLHBRUGGE afbrekende kritiek, het Jang-pla- 
teau door klimaat, ligging en vlakte uitgebreidheid, als gezond- 
eidsoord voor zieken en reconvalescenten in het hooggebergte 
Op Java, veel hoogere waarde bezit. Zelfs vermeet ik mij te 
beweren, dat het Jang-plateau om al die redenen bijééngeno- 
Men, in gansch Nederlandsch-Indië onovertroffen zal zijn. 1) 
BANGKALAN, April 1899. 
en Stee 
1) Zie omtrent het Jang-plateau ook nog de opstellen van Dr. 1. 
GRONEMAN, Opgenomen in de Dagbladen ode Locomotief” van a en 25 
November, 2, 6, 9, 13 en 31 December 1897, 27 September, 15 en 27 
October 1898; net Bataviasch Nieuwsblad van 27 Maart 1899, en »het 
Soerabaiasch Handelsblad” van 11, 19 еп 23 April 1899. 
LIX 20k 
