— 43 — 
Aan de absolute maxima mag niet al te veel waarde worden 
gehecht, waarnemingsfouten kunnen hierbij een belangrijke 
rol spelen. De gemiddelden der beide eerste kolommen 
wijzen uit, dat Hongkong in den zomer nog het naast bij 
Batavia staat, maar toch nog hoogere cijfers heeft. Te Shanghai 
en Calcutta bereikt zoowel het dag- als het uurgemiddelde 
in de warmste maand een ongeveer 1°C. hooger maximum 
dan te Batavia. Het hoogste uurgemiddelde te Batavia wordt 
te Shanghai en Calcutta zelfs in het gemiddelde over den 
geheelen dag bereikt. Deze plaatsen zijn dan ook berucht 
om hunne drukkende zomerwarmte. 
De vraag wanneer men een klimaat wel, wanneer niet 
drukkend zal vinden, hangt niet alleen van persoonlijke 
opvatting af maar ook van de eischen, die men aan het 
` klimaat stelt. 
Dat het drukkend heet is wanneer de natte bol boven 
26° wijst, daarover zijn allen het eens: dan kan zelfs rustig 
stilzitten niet meer baten. Maar bij het zittend leven, dat 
de Europeaan te Batavia leidt, geldt 24° als vrij koel; dit 
is de natte-bol-temperatuur aldaar tusschen 8 en 9 uur 
’s morgens. In Bandoeng daarentegen, waar men meer verwend 
is en gemiddeld de natte bol te 2 uur ’s middags niet de 
22° haalt, zou 24° gewis zeer drukkend worden genoemd. 
Dit komt wel hoofdzakelijk doordat men in het koele Bandoeng- 
sche klimaat zich een levenswijze heeft aangewend met meer 
lichaamsbeweging, waardoor de warmte eerder hindert. Nog 
sterker geldt zulks voor de subtropische landen. In een 
onlangs verschenen bijdrage tot de vergelijkende klimatologie 1) 
maakt Grp Taytor een klimaatschaal, waarbij hij een 
klimaat met een natte-bol-temperatuur tusschen 65° en 
70°F. (18°—21°C.) als „often uncomfortable”, tusschen 70° en 
75°F. (21°—24°C.) als „usually uncomfortable” karakteriseert. 
') The control of settlement by humidity and temperature. Bulletin 
No. 14 of the Commonwealth Bureau of Meteorology, Melbourne. 
