— 19s = 
Bijzondere invloeden uitgeschakeld, is het geothermisch 
bedrag, gemeten in boorgaten van meer dan 400 meter diepte 
‘in vlakke gebieden 35 M. (tusschen 25° en 55° breedte). 
Allerlei invloeden kunnen dit bedrag echter veranderen. 
‘De nabijheid van de zee vergroot dit bedrag. (Napels 100 
M., Duinkerken 130 M.) In gebieden met eruptieve verschijn- 
selen uit geologisch gesproken jongen tijd, (tertiair-recent) 
is het geothermisch bedrag veel kleiner (Neuffen, Wiirtenberg 
11,3 M., Macholles. Frankrijk 14,6 M. Boedapest 15 M., Mt 
Massi met boorzuurfumerolen 13,5 M). 
Vermoedelijk is dit bedrag nog kleiner in de buurt van 
tegenwoordig werkende vulkanen. 
Voor zoover mij bekend, zijn hier te lande nooit tempe- 
ratuurmetingen verricht, speciaal om het geothermisch bedrag 
te bepalen, ofschoon door de afdeeling Grondpeilwezen van 
het Mijnwezen talrijke boorgaten gemaakt werden en een 
zeer groot aantal putten door de particuliere aardolieindustrie 
geslagen werden. Ware de oorlog niet tusschenbeide geko- 
men, dan zouden door de Bataafsche Petroleum Mij. metingen 
op dit gebied reeds verricht zijn. De noodige, overigens 
zeer eenvoudige instrumenten (pyknometers) werden nog niet 
ontvangen. De temperatuurmetingen van artesisch water 
bieden in het algemeen geen betrouwbaren grondslag voor 
de bepaling van het geothermisch bedrag, terwijl in aard- 
olie- en steenkolengebieden niet het normale geothermisch 
bedrag gevonden wordt, doch een kleiner, dat in verband 
gebracht moet worden met chemische processen, waarbij 
warmte vrijkomt (lit. 10 en 12) !). 
Daarentegen zullen temperatuurmetingen in boorgaten van 
het grondpeilwezen, vooral in zulke, die zonder succes ge- 
boord werden, dus droog bleven, ons belangrijke aanwijzingen 
') In lit. 12 geeft MÜHLBERG o.a. temperaturen op van verschil- 
lende waterlagen in boorgaten op aardolieterreinen in Oost Borneo. 
Het daaruit berekende geothermisch bedrag schommelt tusschen 
16,6 en 29,5 meter en is dus ten deele veel kleiner dan het normale 
van + 35 M. 
