as ` SE 
waarnemingsreeksen uitgaan, maar, voorzoover geen grootere 
nauwkeurigheid wordt vereischt, uitgaan van de waarnemingen 
van één bepaald jaar, en zullen wij daarvoor het vrij normale 
jaar 1915 kiezen. 
Temperatuur. Het verschil tusschen het berg- en laagvlakte- 
klimaat wordt in de eerste plaats bepaald door de lucht- 
temperatuur. 
Verschillen in bewolking en vochtigheid, in windsterkte en 
regenval, hoezeer zij ook mede hunnen stempel op het weer 
drukken, spelen, vergeleken met de temperatuur, toch slechts 
een ondergeschikten rol; het essentieele verschil tusschen het 
klimaat van het bergland en dat der tropische laagvlakte bestaat 
in de lagere temperatuur, die in de bergen heerscht. ') 
Feitelijk is daardoor een algemeene karakteristiek van het 
bergklimaat gemakkelijk te geven, want de temperatuur, althans 
de gemiddelde temperatuur, hangt op eenvoudige wijze samen 
met de hoogte boven zee. Zij neemt, op slechts geringe 
afwijkingen na, met 5'/,° per 1000 meter af. Plaatsen op 
gelijke hoogte gelegen hebben op Java praktisch gesproken 
dezelfde gemiddelde temperatuur, en deze laat zich met de 
bovengenoemde temperatuurafname gemakkelijk berekenen; 
de temperatuur op zeeniveau kan op 26°.5 C gesteld worden. 
Welke fout men op die wijze maakt, moge blijken uit de 
getallen der onderstaande tabel, die aangeven, hoeveel de 
werkelijke temperatuur van de berekende afwijkt. %) 
1) Zie ook dit tijdschrift, deel 77, afl. 1. De natte-bol-temperaturen 
als klimatologische factor. 
2) Asembagoes ligt in de noordkustvlakte in Oost-Java, ten N. van 
het Idjengebergte, Modjowarno in het binnenland, in de residentie 
Soerabaja, 12 km ten ZO van Djombang, Rogodjampi ten ZO van 
den Idjen, 14 km ten ZW van Banjoewangi, Tamansarie op de ZO- 
helling van den Idjen, 12 km ten NW van Banjoewangi, Goenoeng 
Rosa in het Preanger bergland ten Z van de halte Lampegan (tus- 
schen Soekaboemi en Tjiandjoer), Kajoemas op de noordhelling van 
den Idjen, Kalisat in de noordelijke kom van het Idjenhoogland, 
Patjet op den oostflank van den Gedeh, iets ten Z. van Sindanglaja, 
Gemblok Selong op de westhelling van den Pangerango, den twee- 
lingstop van den Gedeh, Tjibodas is de bekende bergtuin op de NO 
helling van den Gedeh-Pangerango. 
