< 
i an 
Verschillen tusschen de moessons. 
Evenals in de laagvlakte neemt ook in het gebergte het 
verschil tusschen het droge en vochtige jaargetijde van West- 
naar Oost-Java toe, doordat de oostmoesson naar het oosten toe 
hoe langer hoe droger wordt. 
Dit droger worden van den oostmoesson heeft niet in alle 
hoogtezones op gelijke wijze plaats; vooral de bewolking en 
betrekkelijke vochtigheid vertoonen afwijkingen, waarop tot 
goed begrip der zaak nog de aandacht moge worden gevestigd. 
Bewolking. In den westmoesson is bezwaarlijk een be- 
paalde hoogte als de eigenlijke wolkenzone aan te wijzen. 
De cumuli, die zich aanvankelijk het eerst op een bepaalde 
hoogte op de hellingen ontwikkelen, groeien weldra tot dikke 
hooge stapelwolken aan, die tot ver boven den bergtop 
reiken, en een goed begrensde zone van sterkste bewolking 
ontbreekt. Anders is het gesteld in den oostmoesson. In den 
drogen tijd vormt zich namelijk op een hoogte van ongeveer 
2000 — 2500 meter een stabiele gelaagdheid in de atmosfeer, 
die het opstijgen van verticale stroomingen en de vorming 
van wolken boven dat niveau belemmert. 
In Oost-Java is dit verschijnsel meer ontwikkeld dan in 
West-Java, in de droge jaren doet het zich over geheel 
Java in sterke mate voor. Een stratusachtige wolkenlaag, 
waar de hooge vulkanen boven uitsteken, neemt dan het 
niveau tusschen 1500 en 2000 à 2500 m. in. Zelfs op den 
Pangerangotop in West-Java kan het dan voorkomen dat den 
‚geheelen dag geen wolkje aan den hemel verschijnt en in 
Oost-Java komt zulks veel vaker voor. In de jaren met minder 
drogen oostmoesson heerscht een toestand, die het midden houdt 
tusschen het geschetste west- en oostmoesson verschijnsel. 
In het algemeen mag men wel zeggen, dat in den oost- 
moesson de hooge toppen boven het niveau van sterkste 
wolkenvorming liggen. Aanvankelijk neemt in het gebergte 
het onderscheid tusschen de bewolking in west- en 
oostmoesson met toenemende hoogte af; in de eigenlijke 
