miet 
wolkenzone, zooals te Tosari, (zie hierachter bij Tosari) is 
het verschil zelfs vrij gering, en is het zonneschijnpercentage 
het geheele jaar door laag. Daarentegen wijzen de zonne- 
schijnprocenten, waargenomen op den Yang enden Pangerango, 
(zie hierachter bij de locale klimaatsbeschrijving) er op, dat, 
terwijl op grootere hoogte in den westmoesson de bewolking 
eer toe dan afneemt, in.den oostmoesson aldaar de hemel 
helderder is dan in het niveau van Tosari. 
Betrekkelijke vochtigheid. Daarbij komt nog, dat de lucht 
boven de genoemde stabiele laag gewoonlijk zeer weinig 
waterdamp bevat, zoodat op de hooge toppen niet zelden een 
woestijnachtige droogte heerscht. ') 
De droge lucht komt ’s nachts met den bergwind langs 
de hellingen naar beneden en veroorzaakt o.a. de droge 
nachten te Tosari. 
Deze droogte in den oostmoesson is de oorzaak van een 
opvallend verschil tusschen het klimaat van het hooggebergte 
van Java en bijv. dat van Sumatra, waar het geheele jaar 
door de bewolking hoog en de vochtigheid groot is. Het verschil 
is ook aan de vegetatie duidelijk merkbaar, JoncHUHN merkt o.a. 
hieromtrent het volgende op: 
„Wir haben also hier in der nördlichen Hälfte Sumatra's 
in 5850' Höhe dieselben Baumgestalten, ja auch dieselben 
Vögel, die in ihren Gebiischen und von ihren Beeren leben, 
1). JUNGHUHN vermeldt, dat tijdens zijn bezoek aan den Semeroe 
op den 26sten September 1844 Javaansche matten zoo uitdroogden, 
dat men ze tot stof kon wrijven, sigaren waren onrookbaar geworden, 
men leedt zeer aan dorst, de lippen sprongen. Er woei een heftige 
noordoostenwind. De betrekkelijke vochtigheid daalde tot 20%. 
(JUNGHUHN geeft aan 5%, maar die waarde is foutief, omdat, evenals 
bij alle opgaven van J., de hoogte-correctie niet is aangebracht). 
Op den Pangerango-top nam ik den 17den Augustus 1913 13% 
waar; er was toen weinig wind en van de droogte werd zoo goed 
als geen last ondervonden; mijne sigaren waren echter zoo bros 
geworden, dat ze uit elkaar vielen. 
(Zie ook: Notulen, p. 286, in deel 73 van dit tijdschrift). 
