— 136 — 



neemt dan tegelijkertijd door reflectie een lichtblauwe melk- 

 kleur aan. Het verschijnsel draagt den naara van Tongara 

 poetih d.w.z. witte zuidooster. Een dergelijke, eveneens met 

 de naam Tongara bestempelde wind, is in den oostmoesson 

 in Straat Makasser, in den Spermonde Archipel, een gewoon 

 verschijnsel. Dit is een krachtige bergwind, die, over de 

 zee strijkende, zeer sterke heiigheid meebrengt. 



Wi.i zien hieruit, dat sterke nevelvorming niet zoo zeldzaain 

 is in den Archipel. Zij neemt in kracht toe, naarmate de droogte 

 intensiever is en langer duurt, Zeer sterk, waarschijnlijk nog 

 sterker clan in het afgeloopen jaar, was zij in het zeer droge 

 jaar 1902, zooals blijkt uit een groot aantal berichten die 

 aan het observatorium binnenkwamen. Het verschijnsel strekte 

 zich toen ook wel iets verder zuid- en noordwaarts uit, maar 

 het gebied waar de intensiteit het grootst was lag ongeveer 

 op dezelfde plaats als in 1914 , ). Ook in de abnormaal droge 

 oostmoessons van 1885, 1888, 1891 en 1896 heeft het zich 

 voorgedaan, hoewel, voor zoover is na te gaan, minder sterk 

 dan in 1902. Op de Tanimber eilanden draagt het een 

 bepaalden naam, de inlanders noemen het Koema-koema en 

 volgens hen vertoont het zich om de 5 a 6 jaar. 



Men kan de grauwe nevel beschouwen als een versterkt 

 stadium der heiigheid. Voor het goed begrip ervan zullen 

 wij derhalve eerst de oorzaken, die de heiigheid teweeg 

 brengen, nader moeten beschouwen. De heiigheid is in haar 

 eerste stadium een blauwachtig waas, dat veroorzaakt wordt 

 door zeer kleine vaste of vloeibare deeltjes, die in de lucht 

 zweven en het licht verstrooien. Voor deeltjes, die belangrijk 



') Volgens Dr. van Bemmelen (zie Meteorologische Zeitschrift 



geval was, het eerste en tweede purperlicht sterk ontwikkeld, een 

 aanwijzing, dat op groote hoogte in de atmosfeer stofdeeltjes zweefden, 

 wellicht afkomstig van de uitbarsting van den Mont Pelee. 



In dezelfde mededeeling kon Dr. van Bemmelen de voortplanting 

 aantoonen van een verdichting van den nevel, vanaf Port Darwin in 

 Noord-Australie tot aan Straat Soenda toe. 



