Voor oen schip bestemd van straat Torres naar Melbourne is 

 ~Y~ > — r— en voor dit schip van Melbourne naar straat 

 Torres is — — < — — , zoodat de invloed van het reraanente 

 nia-jiiciisnie op de terugreis, onder overigens gelijke omstan- 

 digheden (wind, zee en diepgang) kleiner is dan op de 

 heenreis. 



Evenals het vinden van de waarde, welke het nicest 

 s'p nabij korat, moeilijkheden oplevert, is dit eveneens het 

 geval met de waarde van H p . Een goed inzicht en hetgeen 

 de piakiiik voor elk schip in 't bizonder heeft laten zien, 

 zijn de beste gidsen. Heeft men in een dag verschillende 

 koersen, waaronder tegengestelde, gestuurd, dan is de invloed 

 van remanent magnetisme gering. 



Op blzz. 30—33 van mijn kompasboekje wordt het reeds 



medegedeelde geval s. s. „Arakan" besproken. Voor — — 



is opgegeven -4- 4°. Op N. koers was 15 Juni 1913 de 



deviatie + 2°. Worden westelijke koersen gestuurd. dan zal 



sin. % p cos. g 1 (zie formule XI) op Noordkoers —4° 



cos. o°=4-l is, zoodat men zal waarnemen -f- 2° — 4° = 



—2° deviatie op koers Xoord. Werkelijk bleven de deviatios 

 van het standaardkompas tussrhen de <.)pgi'geven grenzeii 

 varieeren en bleek dekoerscoeflicieiit /' de opuv-oven waarde 

 te hebbcn. 



Ruim l'/ 2 jaar hierna gaat dit schip op een lomj trip en 

 wel ongeveer 10 duizend zeemijlcn 0111 do West. I )e ; ,Arakau" ') 

 vertrok 3 December 1914 van Soerabaja naar de Oostkust 



] ) Het s. s. „Gorontalo, kapitein v. D. MEER, vertrok 1 Februari 

 van Tg. Priok via Genua naar New-York, alwaar het 10 April aan- 

 kwam, dus ongeveer 70 dagen achtereen zijn Westelijke koersen 

 gestuurd. De invloed van v' bleek nagenoeg even groot als op de 

 „Arakan" (kompassen zijn op dezelfde wijze opgesteld). Zie bij het 



