koers gestuurd. Zonder uitzondering wordt op dit traject op 

 Oostkoers een verandering in deviatie van 3° tot 7° gevon- 

 den en wel meer minus. 



Deze groote deviatie verandering kan echter niet geheel op 

 rekening van v gezet worden, doch ten deele ook op de 

 verandering in de langsscheeps ontbondene van het perma- 

 nente raagnetisme P. Deze schepen verblijven ongeveer een 

 maand op Java waar de vertikale intensiteit van het aard- 

 magnetisme —2.0 tot —2.5 G. E. is, terwijl stoomende door 

 de Chineesche zee deze kracht positief wordt om in Japan 

 de waarde +3.5 te bereiken. Zie verder „Der Schiffs- 

 kompass usw." blzz. 34—39." 



Groote veranderingen in deviatie op Oost- en West- 

 koers. Op blzz. 36 en 37 van mijn boekje wordt een 

 geval beschreven van groote verandering in deviatie op 

 Oost- en Westkoers van standaard- en stuurkompas aan boord 

 van een nieuw uitgekomen stoomer der Kon. Paketvaarr Mij. 



Een nog veel belangrijker geval kwam het vorige jaar voor 

 bij het standaardkompasdernieuwemailboot „Koningin Emma" 

 der Stoomvaart .Mij. ...Xcilcrlaml". In indie' klom do deviatie 

 op Oost tot nabij —20° en op West tot nabij +20°. 



Mij werd gevraagd of deze groote afwijkimriMi naar Holland 

 gaande zouden vermindeien of tenminsn* nit! grooter zoudcn 

 worden. Na het konipasjournaal te hebben ingezien, moest 

 ik antwoordcn, dal in bet I-amvlsrlie kannal do at'wijkingen tot 

 nabij 40° zouden toenemen en dat op Xoordelijkc koersen 

 dan het kompas geen of weinig richtkracht zou hebbm, 

 zoodat compensaH.r iioo/iinh'Ujk was. Het betrof hier nl. een 

 ZL'lt'd/aani groote verandering in de langsscheepsontbondene 

 van het z.g. permanente scheepsmagnetisme, zoodat in het 

 Eng. kanaal, waar H de helft is van in de Java zee, de 

 verandering in deviatie op Oost- en Westkoers tweemaal 

 zoo groot moest zijn. Op de thuisreis na compensatie en 

 later bleven de afwijkingen klein zoodat het verlies aan 

 magnetisme, praktisch gesproken, had opgehouden. 



