nos RE ree 
elementen voorkomen, te vergelijken met de wijze, waarop 
dit op theoretische gronden zou moeten geschieden, in ge- 
vallen, waarin de voorwaarden, die het optreden der elementen 
bepalen, wel bekend zijn. 
Er is echter helaas maar één zoo'n theoretisch massa- 
verschijnsel bekend, n.l. het bekende urnen-schema uit de 
waarschijnlijkheidsrekening. Daarbij worden drie voorwaar- 
e vooropgesteld: 
at de waarschijnlijkheid bij elke proef dezelfde is; 
e dat de mogelijkheid om getrokken te worden voor alle 
ballen even groot is; 
3°. dat de trekkingen onderling onafhankelijk zijn. 
Men kan nu aantoonen, dat wanneer met zulk een vaas met 
roode en witte ballen een serie van S proeven wordt genomen, 
waarvan elke proef bestaat uit een groot aantal trekkingen, 
er eene betrekking bestaat, tusschen de aantallen roode 
ballen, die bij de verschillende proeven worden getrokken. 
De vergelijking, die deze betrekking uitdrukt, noemt men 
de dispersievergelijking. 
Omgekeerd dus, wanneer de statistische waarneming van 
een conereet massa-verschijnsel leert, dat, door de wijze 
waarop de elementen voorkomen, wordt voldaan aan de 
dispersie-vergelijking, dan volgt daaruit, dat de resultanten 
van de verschillende oorzaken, die het optreden van elk 
element bepalen, dezelfde moeten zijn, als de voorwaarden, 
die bij het urnen-schema voorop zijn gesteld. 
Bij de studie van een concreet massa-verschijnsel moet dus 
het eerste werk zijn, om na te gaan, of de numerische verhou- 
ding, die men wil bepalen, bij een reeks van proeven eene con- 
stante waarde vertoont. Naar gelang dit al of niet het geval is, 
verdeelt men deze groep van verschijnselen in twee klassen, n.l. 
de typische en de symptomatische verschijnselen. Deze laatste 
worden weder onderverdeeld in volutorische en oseillatorische, enz. 
In verband nu met de eerste voorwaarde, kan men onmid- 
dellijk zeggen, dat alle symptomatische verschijnselen vallen 
buiten de toepassing van het urnen-schema. 
2 
