zu BR > 
De getallen der laatste kolom, de zuivere afwijkingen 
gevende onathankelijk van de lengte der maanden en de 
grootte van den jaarlijkschen regenval, ontvingen den naam 
van „betrekkelijke afwijking” (relatiever Excess, écart plu- 
viométrique relatif). 
ehalve de grootere nauwkeurigheid dezer methode boven 
de voorgaande heeft zij nog het voordeel kleinere getallen 
te bezigen en daarom meer sprekend te zijn. Tomohon stelt 
dit weer goed in het licht. Dat nl. Mei iets bijzonders ver- 
toont, werd reeds opgemerkt. Bij November, waar de onregel- 
matigheid veel geringer is, viel dit, de wispelturigheid van den 
regen in aanmerking genomen, veel minder op en zou men 
er allicht niet verder op gelet hebben. Het relatief exces stelt 
de zaak echter duidelijker op den voorgrond en laat voor 
November een afwijking zien, drie maal zoo groot als in de 
voorgaande, en dubbel zoo groot als in de volgende maand, ter- 
wijl zij bij een normaal verloop daar tusschen in moest 
liegen. 
De eigenaardige rol van Mei wordt dus door November 
gedeeld, hoewel in mindere mate. Voor het uitspringen van 
beide maanden boven de andere moet natuurlijk een oorzaak 
zijn, welke in dit geval niet ver te zoeken is. De verklaring 
is eenvoudig de volgende. 
Tomohon, op ruim 1° N.Br. gelegen, bevindt zich in het 
gebied der equatoriaal-zone met dubbelen regentijd, welke 
strook door de parallellen van 10° N. en Z. wordt ingesloten. 
De regentijden bereiken hun hoogtepunt bij den zenithstand 
der zon, dat is voor genoemde plaats omstreeks de 2° helft 
van Maart en September. De droogste perioden vallen daar 
tusschen in, dus in de laatste helft van Juni en December. 
Maar nu ligt Tomohon tevens op het terrein der moessons, 
wier invloed groot genoeg is om den dubbelen regentijd te 
verstoren. Die storing is zoo krachtig, dat de dubbele periode 
in een enkele versmelt. Zij komt het beste uit in de volle 
moessonmaanden, wijl dan de bestendigheid van den wind 
op haar toppunt staat. Daarentegen is zij niet in staat om 
LXVIII 
