A 
hevig gedruis te voorschijn, het zand werd mede omhoog 
gespoten. Volgens de laatste door den heer vaN DER VEEN 
gezonden berichten werd door hem waargenomen, dat op 
diezelfde plaats thans gassen ontweken, die aan de lucht 
ontvlamden. De heer van DER VEEN heeft bereidwillig op 
zich genomen, den krater geregeld te observeeren en daarover 
te berichten. 
In het solfatarenveld van den Papandajan werd niet veel 
verandering waargenomen. Weliswaar ontwijken de solfa- 
tarengassen telkens weer op andere plaatsen, maar het 
algemeen aspect verandert daardoor niet veel. 
Nog steeds treft men de heetste dampemanaties ongeveer 
in het centrum van den krater aan, alwaar een dikke zwa- 
velkorst en gestolde zwavelstroompjes het uitvloeien van 
zwavel verraden, hetgeen geschiedt bij + 116°C, eene hoogere 
temperatuur dus dan die, waarmede de witte solfatarendampen, 
ontwijken (kookhitte van water). De gassen, die uit het 
centrale deel te voorschijn komen, bezitten een temperatuur 
wisselend tusschen 210° en 240°C. Hierop maakte Brun 
reeds jaren geleden opmerkzaam. 
Aangezien de Papandajan bijna dagelijks door de inlandsche 
bevolking bezocht wordt — tegenwoordig treft men er steeds 
een groot aantal dessalieden aan, die zich bezig houden met 
het verzamelen van zwavel, die dan in Tjiseroepan verkocht 
en daarna gesmolten wordt—zal men wel steeds tijdig op 
de hoogte gehouden worden van teekenen van vermeerderde 
werking. 
Dat een eventueele uitbarsting van den Papandajan of 
van de Kawah Manoek ernstige gevolgen kan hebben, mag 
wel als vaststaande aangenomen worden. Modderstroomen 
zullen zeer zeker niet uitblijven. Voor den Papandajan zijn 
het vooral de Tji Paroegpoeg en Tji Beureum Leutik die 
men als lahargevaarlijk mag noemen, en voor de Kawah 
Manoek de Tjipandaj. 
De Kawah Kamodjan wees volgens de bevolking geen 
teekenen van vermeerderde activiteit aan. Aangezien ook 
