— 125 — 
„chronogramma, — maagdenschakers trotseerden den dood, — 
te Bawijan stierven de wilde zwijnen, — zoo groot als 
„paleis-poorten waren de menschen gevormd, — men sla niets 
„over bij het lezen, — de bloem nagasari bloeide in vazen. 
„Losarie wordt vermeldt, — de hoenders broeiden in 
„het hok, — Haloen bestond reeds vroeger, — de wilde katten 
„mauwden in het hooge riet, — Samarang ontstond, — ver- 
„scheidene kinders hadden geen moeder’’ (glosse van Jure- 
„HUHN; zal dit misschien ook wader heeten ?) — „een edelman 
„scheurde zijn kleedje, — het gras verdween in den damp- 
„kring, — Madioen ontstond, — de buffels plasten in de hok- 
„ken, — in de holen kwamen stekelvarkens om, — te Bandoeng 
„Stierf een paard, — spaansche matten stortten op de bergkrui- 
„nen neder, — Hawirogo bestond reeds vroeger, — enz. enz.” 
Het is duidelijk, dat Junghuhu van zulk een chronologie 
niets begreep en dit alles voor pure onzin houden moest. 
Hij laat op de opsomming dan ook het citaat uit Gürne’s- 
Hexenküche volgen: „Die hohe Kraft, der Wissenschaft, der 
ganzen Welt verborgen, und wer nicht denkt, dem wird 
sie geschenkt, der hat sie ohne Sorgen.”’ 
Zijn deze Javaansche tradities inderdaad zoo zinloos als 
zij menig Westersch beoordeelaar moeten toeschijnen ? Geens- 
zins. Zij bevatten inderdaad eene zeer geestig vastgelegde 
chronologie, zooals blijkt, zoodra het lukt de beteekenis te 
ontcijferen en de gegevens aan die van elders bekend te 
toetsen en te verifieeren. 
Onder een chronogram of Tjandra sengkala wordt 
verstaan een geheugenspreuk, bestaande uit enkele woorden, 
die elk een cijferwaarde vertegenwoordigen, welke tezamen, 
meestal in omgekeerde volgorde geschreven, een jaartal 
opleveren. Het stelsel, volgens hetwelk de woorden aan 
cijfers gelijkgesteld worden, is zeer eenvoudig en logisch 
gedacht. 
Zon, maan, aarde, mensch, God gelden alle als eenheid 
en staan voor het cijfer één. 
Oogen, ooren, handen, voeten, kijken voor twee. 
