— 136 — 
Gëdé, Mandala-wangi, Tangkoeban praoe, 
„Patoeha, Papandaian, Tölaga bodas, evenmin 
„als op de overige vulkanen der Preanger-regentschappen, of 
„op. de toppen van de bergen Tjàrimaj, Sólamat, 
„Soembing, Soendârä, Mérapi, Köloed, Soe- 
„mèroe, Ténggër, Raoen en Idjèn. 
„Hieruit mag met grond van waarschijnlijkheid worden 
„opgemaakt, dat die vulkanen, welke geene dergelijke sporen 
„vertoonen, en vele dier vuurbergen rijzen op in landstreken, 
„waarin een tal van tempelgebouwen in de laaggelegene 
„streken, aan den voet der bergen gelegen, worden aange- 
„troffen, dat die vulkanen, zeg ik, tijdens die tempels werden 
„gebouwd, dat is voor 700 à 1000 jaren, nog werkzaam waren, 
„Ja, wellicht hadden toen van tijd tot tijd nog vreeselijke 
„uitbarstingen plaats uit de Préanger-vulkanen, uit den 
„Tjarimaj, Sëlamat, Soembing, Soendärà, 
„Mérapi, Kéloed, Soemèroe, Ténggér, Raoen 
„en Idjèên, terwijl de andere reeds destijds, misschien 
„reeds voor 1000 jaren, geheel en al uitgebluscht waren. 
„Uithoofde ons niets bekend is omtrent de uitbarsting van 
„den Ardjoená en wij geene geschiedkundige berichten om- 
„trent denzelve bezitten, zoo verkeeren wij te dezen opzichte 
„in volslagen onzekerheid; wij mogen echter met grond van 
„waarschijnlijkheid aannemen: dat zijn zuidoostelijke krater 
„Widäâdarèn reeds voor 700 à 1000 jaren verbrijzeld en 
„uitgebluscht was en tevens dat destijds reeds het vulkanische 
„vuur zich een uitweg had gebaand door den noordwestelijken 
„hoek des bergs, zich verplaatst had naar de zijde van den 
„Walirang”. 
En voorts lezen wij (t.a p. pag. 1168) omtrent den 
Pénanggoengan: 
„Deze berg, welke tot de geheel en al uitgedoofde vul- 
„kanen, eruptiekegels, van Java behoort, is door mij niet 
„beklommen geworden. Zijne ligging heb ik bepaald naar 
„peilingen van verwijderde punten... Zijne hoogte bedraagt, 
„naar schatting, 5000 voet (VerBeeK en FeNNema, deel [ 
