„ 
97 
in den tunnel beter gesteente verwachten kon, het gesteente 
nl. waarin de middenschacht gedolven werd, is bewaar- 
heid. Men ondervindt thans weinig last van afbrokkelen 
en schuifvlakken. Daarentegen heeft een andere factor de 
werkprestaties ongunstig beinvloed; de temperatuur van 
het tunnelgesteente steeg van 32°C in Maart tot 42°C in 
October. Ofschoon door ventilatie de tunnelluchttempe- 
ratuur tot op 38°C verminderd werd, is het begrijpelijk, 
dat men niet gering moet denken over het verrichten van 
zwaren arbeid (boren) bij een dergelijke temperatuur. 
Het wekte dan ook stellers verbazing op, dat de koelies, 
Javanen van de Residentie Kediri, nog willig waren om 
bij deze temperatuur te werken. De goede huisvesting 
en voeding, gepaard met een ruim loon en vlijtpremie, 
hebben hier wonderen verricht. Ofschoon alle koelies 
afwisselend enkele dagen per maand naar hun kampong 
terug keeren, komen. zij zich zonder uitzondering telkens 
wederom aanmelden. 
De buitengewone temperatuurtoename in dit gedeelte van 
den tunnel waargenomen, werd reeds in een vroeger rapport 
door steller dezes waarschijnlijk geacht. In den lahar Badak 
nl. werden kort na de uitbarsting terzelfder hoogte warme 
bronnen aangetroffen op een spleetvlak, dat dwars door 
het dal in de ravijnwanden te vervolgen was. Men kon 
dus wel de verwachting uitspreken, dat bij het kruisen van 
dit spleetvlak thermisch water of heete gassen de tempe- 
ratuur van het tunnelgesteente zouden beinvloeden. Het 
is merkwaardig, dat de temperatuur der bronnen, 42°C, met 
die van het tunnelgesteente overeenkomt. Vermoedelijk zal 
de temperatuur wanneer men buiten deze thermische zone 
gekomen is wederom dalen. Trouwens, wanneer de ver- 
binding tusschen middenschacht en tunnel tot stand gekomen 
is'), zal de ventilatie zeker voldoende zijn om den nadee- 
ligen factor der hitte op te heffen. 
!) Nog 60 meter tunnel. 
LXXXII IK 
