48 
vinden, telkens als hij meende dat de zaak van het Obser- 
vatorium gewonnen was, moest ook zijn zenuwstelsel aan- 
tasten, al scheen het nog zoo sterk. En hoewel daarin later 
verbetering kwam, ging zijne gezondheid toch een paar jaar 
geleden weder achteruit en moest hij er ernstig aan denken 
een tweejarig verlof tot herstel van gezondheid aan te vragen. .. 
In April jl. scheepte hij zich naar Nederland in, maar het 
was hem niet gegeven het vaderland te bereiken. Hij over- 
leed in de Roode Zee in het begin van Mei. 
Zijn verlies is groot, zoowel voor de wetenschap, die hij _ 
zeker nog vele en goede diensten bewijzen kon, als voor zijn 
gezin, dat, behalve uit zijne echtgenoote, uit eene voordochter 
en één zoon bestaat, beide nog op een leeftijd, waarop de 
leiding van een vader niet onverschillig is. 
En nu, Mijne Heeren, is mijne taak volbracht. Ik moet 
mij verontschuldigen, dat ik uwe aandacht soms met zaken 
heb bezig gehouden, die op het eindlot van het Magnetisch 
en Meteorologisch Observatorium geen invloed gehad hebben, 
maar had ik dit nagelaten, ik zou u een onvolkomen beeld 
geschetst hebben van den strijd, dien Brresma gestreden 
heeft. Ik ben er getuige van geweest en heb eerbied gehad 
voor zijne volharding en zijn vertrouwen op een eindelijk 
slagen; maar het is zeer begrijpelijk dat men zich hier te 
lande geen denkbeeld kon vormen van het oponthoud, dat 
hij daar ondervond; niet alleen later, toen er kwestie was 
van het definitieve observatorium, maar kort na zijne aan- 
komst, totdat hij kon beginnen. 
Hij, de ijverige, werd verdacht van traagheid; hij, de vijand 
van alle praalvertoon, werd beschuldigd van weelderigheid. 
Noch die verdenking, noch die beschuldiging waren gegrond. 
Het Magnetisch en Meteorologisch Observatorium heeft met 
Bercsma moeten voeren een langen struggle for life, waarvan 
de uitslag, al is het niet in den zin, door Darwin bedoeld, 
eindelijk is geweest een survival of the fittest. 
