448 
tjol doet alle omstanders schudden, de bodem is trouwens zoo 
week, dat men op het eilandje telkens tot over de knieën 
inzinkt. 
Half vergane boomstammen, niet ongewone begeleiders van 
_ het veen, worden ook hier menigvuldig aangetroffen. 
Tot zoover de beschrijving, nu de oorzaak van het ver- 
schijnsel. 
Reeds zijn meer dan één verklaring beproefd, want het 
verschijnsel is verre van nieuw. 
Јохенонх spreekt van zulk een verschijnsel in 1858 en 
schrijft het toe aan »hydrostatischen druk” van hooger ge- 
legen streken (zie zijn »Java" deel 2, p. 557). 
Wordt hiermede een waterdruk bedoeld als van een arte- 
sische bron, dan moet nog nader verklaard worden, waarom 
die zich. hier niet op de gewone wijze als waterbron open- 
baart, doch in dit geval als modderopwelling. | 
Doelde Јохенонх echter op een zeer slappe veenlaag, die 
zich tot in hooger gelegen streken voortzet, dan vraagt men 
zich zelven af, hoe die veenlaag in hare hoogere gedeelten zulk 
een aan vloeibaarheid grenzende weekheid behield, daar zij 
toch behoorlijk afwateren kan. Junenvan’s verklaring bevre- 
digt mij daarom in geenen deele _ 
In 1845, 1865 en 1868 hadden op nieuw me grond- 
verheffingen plaats. 
Alle drie liggen in de delta der kali Galeh , de laatste, zooals 
reeds gezegd is, op nauwelijks 30 meters van de nu gevormde. 
Die van 1868 is onderzocht door den toenmaligen onder- 
directeur der Genie D. Maarscnark (zie Jrb. mijnwezen 1876 
deel I, p. 78), die de oorzaak zoekt in een windhoos. De 
. heer Maarscuark meent namelijk, dat het diepe wiel tegelijk 
ontstaan is met de grondopheffing en de grond , door de windhoos 
bij de vorming van het wiel opgenomen, daar naast als een 
hoog eilandje is gedeponeerd. ' 
. Ditmaal is echter van het bestaande wiel een stuk ge | 
ue dempt en kan dus aan een windhoos niet gedacht worden , die 
