119* 



HlSTORIA PlANTARUM. 



2. Ilex coccigera J. B. Ger. aquifolia. five coccigera Park. aculeata cocciglandifera C. B. <&f)C 



&t&t\et <©aft. 



Magnitudine multum cedit aliis Ilicibus, ut quaenon temere ftolones duobus cubitis altiores pro- 

 ferat, eofque non admodum craflbs : Folia Aquifoliaz proxima, minora, muncata, utrinq, glabra, 

 verum non ita hilari virore nitida. Flores vel potius Julos copiose fert, mufcofos : glandem vero 

 maximam, quod in pumila arbufcula mireris, etiam Iligna altera majorem, calyce afperiore. At 

 prater haec omnia triplicia excrementa in eis obfervantur. 



i. Unum Maio & Aprili apparet, quod nihil aliud eft quam grana in foliis rubra, parva,rotun* 

 da, parum oblonga, ex lpfa foliorumfupftantia nata, Pifis parvis fimilia, fiibftantia intus alba, non 

 ita abfimih fubftantiae fru&uum Oxyacantha: Matth. guftu nonnihil acido, grato, m quibus tandem 

 vermiculus nafcitur. 



2. Alterum huic cum Ilice majore commune, Maio menfe apparens, ramis adhsrefcit, fed fatis 

 bleviter, copiofum, rotundum, nigrum, hevi nitidaque fuperficie, fatis durum, intus hquore al- 

 bido plenum, cui vermiculi innatant, tandemque inarefcit, circa quod fervent faepe formicarum 

 operae. 



3. Tertium deniq, eodem cum jam di&o tempore confpicitur in foliis, reliquis notius & celebra- 

 tius, Coccum puta. infe&orium : grana funt rubra, faltem pulvifculo albo quo refperguntur abfter- 

 fo, liquore fanguineo plena cum concoloribus vermiculis. 



Clufius pufillam & valde amaram glandem Hifpanicae fuae Ilici tribuit ; cum ex J. Bauhini ob- 

 fervatione Ilex pumila Narbonenfis glandem etiam quam arborea majorem proferat : quod & nos 

 verum efle comperimus. 

 Locus. Arbufcula haec in collibus faxofis circa Monfpelium, Nemaufum, Avenionem, & alibi in Gallia 



Narbonenfi oritur, ubi pracipuus cocci proventus : necnon in Provincia, &;, Lobelio tefte, etiam 

 in Italia, prafertim in Hetrufco, Romano & Senenfi finitimo agro, locis montofis, glareofis, fteri- 

 hbus, inter varias Ihces, Smilaces afperas, Terebinthos, Lentifcos, &cc. Attamen, obfervante Clufio, 

 non ubique coccum gerit. Nam lis folum regionibus quae Mediterraneo mari vicinsE fiint, &: mag- 

 no Solis ardore torrentur oriri animadvertit. Sed neq, iftic perpetuo fert ; cum enim frutex adeo 

 adolevit utglandem alere incipiat, coccum non gignit: ideoque fblent mcohe quadnennes autadul- 

 tiores frutices urere, ut proximo anno novelli reiurgant, qui deinde fingulis annis aliquot fubfequen- 1 

 tibus coccum ramulis inhserentem inftar exiguorum Pifbrum coloris cinerei gignit. 

 * Lih.de lau- Quomodo gignatur coccus * Quinqueranus declarat, Vere (inquit) medio rorati imbribus fru- 

 dibus Provin- tices Coccum hoc modo ordiuntur. Ubi imus fcirpus fe in duo brachia partitur, in horum medio 

 «*• primum omnium increfcit rotundum quiddam magnitudine & colore Pifi; hoc Matrem vocant, 



qubd ex eo cxtera grana producuntur. Matres ineunte aeftate aeftuque minutiffimorum vermiculo- 

 rum catervam profundunt, fatifciintq, in fummitate. In animalia prorepit nova ibboles, colore can- 

 dida, pro fe quifq, in fublime. At ubicunq, vermiculi geminantis furculi axillis occurrerint, defi- 

 dent & incrementis au6ti milii magnitudine fiunt. Inde liberius adolefcentibus albus color in cine- 

 riceum tranfit, jamq, non animal ied pifiim rurfiis apparet. Tumq, ea grana maturicatem adepu 

 colliguntur, jam coloratis vermicuhs foeta. 



Alu grana non in divaricatione duntaxat ramulorum nafci perhibent fed etiam in foliis ipfis. 

 Grana haec a Philofbphis & Botanicis fpurii quidam feu excrementitii fru&us Ilicis pumilae, & 

 quidem fblius proprii habita fiint. Verum erudkiffimus & ingeniofiffimus Vir D. Martinm Lifter t 

 amicus nofter fummus, ejufmodi grana etiam in Anglia Ceraforum aliarumq, arborum furculis te- 

 nellis adnafcentia obfervavit, eaque non excrefcentia efle judicavit, fed infecl:i cujufdam opus, foeti- 

 bus fuis excipiendis & fovendis domicilium feu nidum eftormantis, ab eod6mque virgulis affixa : 

 quod & nobis etiam ( quibus Eboraci grana arboribus adhacrentia oftendit ) videtur, cum infe&is 

 adultis & egreffis a furculis facile abfcedant & dilabantur. Adeo autem fimilia^ funt haec grana 

 coccis baphicis, ut aegre queant difcerni, eifdem etiam in locis, eodemque modo furculis adnafcun- 

 tur, unde ab eodem mfefti genere efficla efle venfimillimum eft, quamvis fuccus tingendo minus 

 idoneus fit ob diverfitatem alimenti. Qua: e Quinquerano attulimus huic noftrae opiniom de ortu 

 horum granorum, qubd fcilicet infeclii opus funt, non arboris excrefcentix, favent. Putamus ta- 

 men infe<5tum iftud ibi loci ubi granum effingit 8c furculo agglutinat, ejufdem corticem pertundere, 

 & fuccum inde exugere quo cufculium repletur, quiq, vermiculis in cibum fufficiat. Verum haec ex 

 conjedura. 



Matthiolus fe coccum in Bohemia in Quercubus copiosc nafcentem obfervafle fcribit. Quod 

 quamvis nonnulli carpant Zk. videant, verum tamen efle potuifle quae a D. Lifter obfervata protuli- 

 mus declarant : imb verum efle non dubitamus. 



Omiffis iis qus Quinqueranus aliique habent de modo colligendi & prseparandi coccum ad ufiim 

 tinftarum, ea producemus qus D, Verchand Monfpelienfis Botanicus &c Pharmacopceus infignis ex 

 propna obfervationenobis communicavit. 

 <(jr USt Coccus baphica, inquit, duobus ufibus infervit, nimirum medicinae, & lanis tingendis. Pro me- 



dicinae ufu oportet ut m mortario marmoreo tundatur, & deinde per cribrum trajiciatur, ut pulpa 

 inde feparetur, sequali Sacchan quantitati permifcenda. Mixturam hanc Confervam appellant, e 

 qua addito Saccharo, Serico crudo, pomorum fucco & aqua rofacea fit fyrupus de Kermes t qui in- 

 iervit pro bafi confeclioni ilh tantopere celebrata: de Alkermes Mefuae di£tce. 



Pro tinctorum ufii granum maturitatem adeptum colligitur, deinde in area complanata, linteis 

 fubftratis, Soli exponicur. Initio, quandiu humore abundat, bis terve in die verfant, ne inca- 

 jefcat nimium. Cum pulvis rubicundus in fuperficie apparet eum cribri ope feparant, & grana de- 

 nuo linteis infternunt, ufque dum fimilis pulvis iterum percipiatur, quem lecunda vice per cri- 

 brum tranfmittunt, atque hanc operationem toties repetunt donec grana nihil amplius pulvens red- 

 dant* Notandum 



