Li b. XXIX. T>e Arboribw Tomiferis. x & 5 . 



Caeterum Citri vox aequivoca cft & pro duabus arboribus accipitur,altera in frugifera e cujus ligno 

 menfae olim fiebant ; altera pomifera 1 , quae aliter Malus Medica & AfTyria dicebatur, utPliniusdi- 

 fertis verbis docet. Confule Etymologicum ClariiT. Voffii. 



Gtrus, defcribente Cordo, arbor eft fruticofa veluti Cotonea, brevi trunco, longis ramis, craC 

 «5, Ientis & obfequiofis, ^viridi glabroque veftitis cortice, ferendae frucT:uum moli valde imparibus 

 & ad terram pronis, ideoque fubje&is per tranfverfum haftilibus furcifque fulciendis. Folia Laun- 

 nis fimilia, denfiora tamen, multoque majora, & adjuglandis magnitudinem accedentia, oblonga, 

 utrinque acuminata, egregiae viriditatis fplendorifque, prafertim fuperne; inferne" enim pallidiora 

 funt, [ per ambitum ferrata ] tora hyeme arborem fuam exornantia, odoris acerrimi, late fpirantis, 

 qualis m Meliflbphyllo fentitur, cumgravitate quadam cimicem imitante, [jundfcuraquadam pedi- 

 culo inhaerentia ; Soli fi objiciantur, inftar foliorum Hyperici foramimbus vifum fere "eflugientibus 

 undique pun&im traje&a cernuntur. Bod. ] Spinis armatur fub omnium foliorum annexibus longi- 

 ttidine uncialibus, redis, acutis ac viridibus [J. Bauhino rigidiufculis, flexihbus tamen nec ita in- 

 feftis] Flores virentes gemmarum calyculi emittunt oblongos, candicantes [ fepiufcule forinlecus 

 purpurantes, calathi effigie, folidos, odoratos, ftaminibus in medio tenuibus ac capillaceis.] Ho- 

 rum * duplex eft genus; fterile & infoecundum quod colo caret; & fertile, quod in medio ftylum *^ophr.hoc 

 exerit penfum colo involutum aemulantem, cuique a tergo fru£tus rudimentum annexum. ^ mav "' 



FruEttu florem fequuntur fin guli, iongitudine non rar6 dodrantali, figura ovata, interdum etiam 

 globosa, fuperficie rugosa tuberosaque, colore primum viridi, in matuntate vero aureo feu citrino, 

 odore foliorum fimili. Cortice ambiuntur tenui, amaro & fervido, cui fubeft f caro cartilagineae 

 duraeque confiftentiae, colore candido, fapore acetofae, conditae capitatae Brafficae truncos referens. ^ r " mn hoc 

 In medio malo cavitas quaedam eft, fucco vehementer acetofo, fuis membranis contento plena, cui ZVrioremZ 

 immixta funt oblonga & femuncialia femina, utrinque fere acuminata, cute foris flava ftriataque, Zilam amhit 

 mtus candido duplicique nucleo conftantia, quibus amarus, tenuis & mediocriter fervens eft fa- fro cortice ba- 

 por, praefertim cutis, nucleus enim dulcedinem quandam admixtam habet. Radicibus nititur copio- he0 - 

 fis & tenuibus. 



^Fru&us Citrii magnitudine variant : quidamenim in molem excrefcunt Melopeponibus parem, 

 ita ut ad pondus hbrarum decem nonnunquam perveniant, hi nullo fere fucco furit ; adferuntur 

 autem ex Liguria & Adriatici maris infulis : alii Limonum magnitudine funt: alii paulo niajores, ■ 

 quae a lacu Benaco afportantur. Forma etiam differunt citria ; nam alia praelonga funt,alia jotundiora, 

 alia in varias figuras hominum induftna vafis figulinis inclufa formantur. Quaedam fapore re- 

 miffiore funt, quaedam vehementiore. In colore etiam differentiaobfervatur, nonnulla dilutiora, alia 

 faturatiora funt ; non multum tamen differunt natura & viribus. Nos omnes has differentias acciden- 

 tales & a fatione aut forte etiam infitione ortas fiifpicamur. C. Bauhinus quatuor djftinguit fpecies : 



I. Malus medica fimpliciter ei dicitur. 



II. Malus medica maxima, pulpa plurima. 



III. Malus medica fru&u ingenti tuberofb,*Citrangulaquibufdam. 



IV. Malus medica ab Imperatore Carolo V. ex Hungaria in Hifpaniamdelata, qii« omnium 

 Mali medicae generum acidorum fuaviffimum, ut Clufius in fua hiftoria refert. 



Parkinfbnus nofter in Theat. Bot. fex recenfet & defcribit varietates : ea: fimt 



1. Maluscitria major. 



\ Citria malus minor, five Limonera, quae a praecedente difFert foliis minoribus & brevioribus ; 

 nonbus etiam minonbus & faturatius rubentibus: frudhi minore longioreque, cortice mediocriter 

 craflo, flayo, minus fcabro, fucco copiofiore cum paucionbus feminibus. 



3- Citria malus five Limonera prsegnans, alium fru&um minorem in fe continens. Frudus eft 

 monftrof 



4. Limoneradulcis; Hifpanis Limones Imperatoris. 



5. Limonera acida. 



6. Limonera multiformis: Has quinque pofteriores fpecies, Limoneras Clufiodi&as CBauhinus, 

 & retSfcius noftra fententia ad Malum Limoniam refert. Hisadde e Ferrario i. Malum Citreum 

 vulgare belluatum. i. Malum Citreum Cucurbitinum vulgare. ;. Malum Citreum digitatum feu 

 multiforme. 4. Malum Citreum dulciffima medulla, apice non ita plerunque cufpidato. 



D. Tavernier in peregrinationibus fuis per regnum Tunquin duo citriorum genera obfervavit, 

 alterum flavum, alterum viride, utrumque adeo acidum & immite ut mandi non poffint aut deglu- 

 tiri abfqueinfigni offenfione ventriculi. Succus tamen, quemadmodum apud nos Aqua Fortis ufur- 

 patur ad mundanda metalla, cuprum, ftannum, ferrum, antequam deaurantur ; ut 8c ad tincluras 

 praecipue Serici. In ufu etiam funt pro lixiviis ad candorem linteaminibus conciliandurn, eaque 

 emaculanda. Quin & per totum Magni Mogoris Imperium fucco lfthoc Citriorum utuntur ad 

 pannos lineos Calecuticos didos candefaciendos, unde interdum ade6 nivei & iucidi evadunt, ut 

 fplendore nimio intuentium oculos perftringant & offendant. 



Citrii Malipartes omnes, cortex extenor & interior, pulpa feu fuccus, Sc femina, eximii usus 

 funt m medicina; & contrarios fibi invicem effe&us producunt. Exterior cortex flavefcens valde 

 odoratus eft & aromaticus, fapore amaro, exficcatus cardiacum eft infigne & Alexipharmacum, 

 ventnculum frigidum & flatuofum calefacit & corroborat, flatus potenter difcutiens, humorefque 

 cr J^ os ibidem autin inteftinis contentos concoquens & digerens ; mafticatus halitum oris emendat: 

 ciborum concoaionem^ promovet, & melancholiae conducit: in hypochondriacis morbis, ut in vapo- 

 ribus, flatibus, palpitatione cordis, obftrucT:ionibus & imbecillitate vifcerum plurimumcommenda- 

 turabexperientia. Herman. Grube de MaloCitreo, p. 56, ?7- Pulveremcorticisexterioris Limonum & 

 Aurantiorum ad eadem valere verifimile eft. Saccharo conditus inter bellaria menfis fecundis in- 

 fertur; Eleduariis etiam cardiacis admifcetur adversus contagionem & affeftus praediaos. Qtiin- 

 etiam alvo laxandae conducit, in quem uf iim ex eo paratur EleBuarinm de Citro fcluiivum ad humo- 

 res frigidos & pituitofos evacuandos utile : tutoetiam ufiiipari poteft cum bilis phlegmati admifcetur. 



Interior 



