x ^84- Historia Plantarum. 



bi 



Terra minime glebofa aut migua ut Canna faccharifera gaudet, fed ficca potiiis, ficiente & 

 montofa, atque in tuberculos, quafi a talpis, egefta. Adeo humidicacis omnis inimica eft, ut a-ftivis 

 duntaxac menfibus terra committi velic, idque locis apricis ac minime umbrolis. Cum autem adeo 

 acclive ac arenofum folum requiratur, malunt incols denfiflima demoliri nemora, demolita exure- 

 re, eaque afvis 6c fegetibus ( Chocas Lufitanis ) deftinare. Excra terram duobus vel tribus fuitulis 

 germinant, qui ubi oftavo, decimo atque duodecimo menfe liquefcere incipiunt pro femine fiint. 

 Hoc frugum noftratium difcrimine, quod Mandihocx nihil de fruau decedat ad fm propagationem, 

 noftris decedat, quibus ipfi fruaus fementem faciunt. Per radicem nulla poteft fien tranfplantatio; 

 nam ea extraaa e terra, & taaa ftatim moritur. ^ _ 



Tres hujus plantx trunci, frondibus fpoliati, figura propemodum pyramidali, haud profunde fimul 

 terra grumis, trium circiter pedum mter fe diftantia inferuntur,prominentefque ad palmar altitudinem 

 fuperius fe invicem ampleauntur. Qui foliis licet denudati, novis tamen illico veftiuntur, nec quic- 

 quam radix inde detrimenti patitur, modo caulis mteger & ilkfus maneat 



Dignitate & mole excellit Mandihoca, fi anni terrxque temperies ficca fuerit. Tum enim qux- 

 libet radix fefquipedem, vel duos,, interdum etiam tres pedes longa evadit, craflltiem habens brachii 

 vel etiam cruris humani quando fatis adoleverit. 



Ratio habenda, ut ager a zizaniis, quae valde fuppullulant, ter quaterve repurgatur, donec planta; 

 adolevennt, ad oao nimirum vel decem menfium fpatium. Maturitatem aflecutx radices, quod 

 annuo circiter a plantatione fieri fblet fpatio, ad tertium vix fubterra durant : altero tamen plerunq^ 

 anno pars illarum putrefcit & corrumpitur : ideo ad fummum linquuntur annuo fpatio, & de novo 

 >er taleas plantantur. Ingruente nimix humiditatis neceflitate exfcindi ftatim poftulac fexmenfi- 

 ius-ante jufta: maturitatis tempus. 



Mandiba quas vocatur Mandiibumana, omnium citiflime crefcit & maturefcic, atque opcima inde 

 conficitur farina. Hxc planca maxime gaudet folo arenofo, & magis ambufto quam rehqux. Pn- 

 maria omnium, inque quotidiano ufu & lucro producitur promifcue in quavis cerra, vocatiirq, Man- 

 diibparati. 



E terra evulfx radices vix per triduum durant, etiam fi fideliter horreis recondantur. Mundata? 

 Zc a cortice, quem tenuiffimum habent, liberatx, molx trufatili, a duobus homimbus circumaaa; 

 admoventur, ferrique cufpide conteruntur, & contufarum radicurrffarinam excipit alveus. Rajiira 

 dcinceps torculari vel prelo fubjicitur, quo magna vi humor ille luperfluus & noxius expnmitur; ut 

 ficca acque abfque ulla humiditate maneat. Mox cribro Urupeba diao pereolatur. Exiride plane- 

 faao fiaili aut xneo injicitur, ln quo f ubftruao igne circumagitatur tantifper donec coquatur. Se- 

 micoaa vero & adhuc mollis efculenta eft, & vocatur Farinha relada } quod eft, Farina coaa non 

 exficcata. Reliquum quod fupereft, & refervare volunt, fiipra majorem vel minorem ignem pio 

 arbkrio mifcent, atque exa^e liccant. Farina enim hxc quo plus exficcata & excoaa e6 durabilior 

 eft. Optime tamen ficcata & fideliter ab aere defenfa, ultra annum vix fervari poteft ; nam fi vel 

 leviffima uligo eum mfecerit corrumpitur, undenon parvam militum ftragem in caftris excitatam 

 vidi. Quapropter noftri Barbaros imitati eam in bolos, quos vocant Bejm } paftillos &c liba cogunc, 

 fuperque craticulas modico igne induratam in penu aliquandiu recondunt. 



Ex hoc frutice expreflo manat liquor Manipuera barbaris diaus, qui vafi infufiis poft duas horas 

 fundo adhxrefcit: ex quo alia fic farina, melior priori, ac majori affluentia floris, quam cremorem 

 de Tipioca vocant. Ex aqua farinx in fundo fubfidente bolos quoque conficiunt Tipioceto diaos, op- 

 timi faporis. Tum Gummi quoddam feu potius Amylum ex ea fit, atque eidem uliii infervit. Hic 

 liquor Manipuera, quod dulcis fic faporis ab Animalibus avidiflime hauftus vi quadam venenata ea 

 ftatim extinguit : ex radice tamen non expreffus ( quod mirum ) cxtera animantia excepto homine 

 nutrit. Prarterea radice a fole exficcaca alia fit farina & pollenalbicans, imo & panis filigineus & 

 bifcoaus, qualis e tritico Ccui & fimillimus eft ) pinficur. Hoc alimencum integrum Scnoncomc 

 minutum pro jumentis & pecoribus, quibus in pabulum cedit, refervatur. 



A vernnbus 8i integris formicarum cohortibus hxc planta miferefolet infeftari,magnoagricola- 

 rumincommodo : non fblum folia atque caulem, fed ipfam quoque radicem depopulantur ferarum 

 greges & animalia domeftica. lpii Brafiliani, ^Ethiopes & noftracium non pauci hujus plancx folia 

 amanc adco, ut contufa, coaa & proba condita pro cibis 8c Laaucis apponant ; quse in maflam ek 

 formata Manicoba nuncupant Brafiiiani. 



Porro radix ha'c quatuor aut quinque dierum fpatio in aqua macerata & emollita Mandiopiba di- 

 cicur, qus affata maxime ab agreftiori Indorum & barbarorum multicudine expecicur & manducacur. 

 E fedimenco hujus confiftencix Farina mollis notxque melioris conficiturj quam Brafilianis Vipeba t 

 Lufitani Farinha frefca cognominant. 



Ex Mandihoca contufa, butyro & faccharo infignes fiunt boli vel pafhe ad edendum optimx. 

 Pultis deniq, genus paracur ex Mandiopeba } quod nomen accepit Mmgau petinga. 

 Mandihoca llla mollis, illis Vuba } igm impofita exficcatur, exficcata appellacur Carimd. Ex fuc 

 Afri panem optimx notx conficiunt, quem Mufam, vel Angu } interdum Enfonde appellant. Om- 

 nium autem prxftantiflimum pultis genus condiunt, quod vocant Mingau de Carimd } cui aromatum 

 loco momentum Piperis Brafilienfis, & floris Nhambi admifcent, quod optimi ciim fit faporis, fa- 

 nitatique conducat, frequens m prandiis effe fblet, nec fuaviter fe vivere exiftimant, nifi hoc alimen- 

 to utantur. Sanis xque atque xgns ejufmodi pultes, emulfiones, atque adeo ptifanas faluberrimas 

 inde confeaas exhibent. Tipioca fiquidem & Carima pota, vel Syrupi fpecie cum aqua florum Au- 

 riacorum & pauxillo Sacchari exhibita antidoti loco plerunque eft. Tipioca, fi multa lotione dzfz- 

 cata atque exficcata probe ab omni humiditate refervetur, tabidis 8c dyfentericis ex arte propinata 

 medetur. Febricitantes, animo deficientes, veneno infeaos reftituit. Prxter ha?c violento exercitio 

 fraais vires recuperat, fudorefque immodicos compefcit Ptifana illius fimplex. Quafcunque hx- 

 morrhagias, imprimis ex vulnere infliaas tum intus aifumpta, tum emplaftri modo applicaca co- 

 hibet. 



Ex 



