And. Matthioli comm. 



Jridismentio 

 ex Gileno. 



Nomica. 



pkftris tdm aflragalitidem imponunt.Vemntamen cum antiquorum.uel recentiorum repererim neminem, qui infimpliciu 

 medicamentorum libris huiufce Iridis meminerit,qutd certi dehac reproferam ,fand tion habeo. C&terum Cornarius , qui 

 in pr&diclos Galeni libros commentarios edidtt,Irim aflragatitem,& ajiragaiitm idem ejfe exiflimat : hoc argumento du- 

 tlus , quod Tlinius Iridem duphcem ejfe tradiderit ; aiieram , qwe raphanitis afimilitudine;atteram , quti rhixotomos dici 

 tur. M cum afiragalus radicem raphani modoferat , inde Indem ajiragalitem ^flragalum ejfe conijcit . quin & Tlinio 

 per Iridem raphanitem ,aflragalum intclligi cenfet.Sed mea quidem fententia retlius fortafje rem hanc explicajfet , fi per 

 tam Irtdem,qute d fimditudine raphanitis uocatttr,aflragalitem idco defignari dtxiffet , qubd ut aflragalus , raphani modo 

 radicemgerat : fiquidemTlinio Iris raphanitis aflragalus noneft , fedaltera Iridis Illyricic fpecies. Quamobremita Iri- 

 dem afiragalitim a Galeno cognominatam ejfe putauerim,quod radice referat aftragalum: qucmadmodum raphanitis d Tli 

 nio ditla efl,quod radice raphanum repr&fcntet . Iridem memortA proditam fuijfe Galeno in libris fmplicium medicame 

 tornmfanenufquam reperi : tamctfi libroprimo de antidotis eius poftmodum meminerit his uerbis. Mdromachus rofis 

 Iridem Illyrica?n adiungit.qux uerba non fruflrd.negligenterq; excipicndafunt, uelutinec cum atijs medianis patrLe no- 

 mcnapponit,de qitibus pauio pofl iifjerentes , quid quoque in genere optimum fit,demonflrabimus. Totium ergo , & cha* 

 m&dris B^mam ajferuntur,natis in Italiapaulometiora.inahquot fiquidem Itaiitx, locishaud multo deteriora proueniunt 

 illis annis,quibus uer totumhumidum nonfuerit ,fedficutifepe contingit , mfliuo tempori fimile. Qttod fi ueris conflitutio 

 ficcior obuenerit , multa , qu& in Italia nafcuntur, pluribus Creta aUatis paria erunt,aut non multo inferiora , ueluti cha- 

 m&dris,cham£pitis,hypericum,gentiana,tblajpi,iteratrumnigrum,ejr id genus alia. M uero, quod ad Irim pertmet ,fe- 

 cusfe res habef.fi enim Iris Lybica,qtttepturima ex jlfrica l{omam ajfertur,lllyricts comparetur,tantum ipfi cedet, quantu 

 cadaueruiuocorporimontamenalijsingentibus orta tam multum ab lllyrica degenerare Irisuidetur. Irim igitur ,uclut 

 & rcliquas medicinas,odoratiorem eiigitomam unumquodque optimum efl,qttod proprium fui generis odorem uehementif 

 fimum habct , qui quidem ex multorum infpetlione manifeflus unicuiquefit.M degtiflu quidem perceptis qualitatibus eo- 

 dem modo cenfendum efl:td enim optimum medicamentum effe conflat,in quo id,quodfuo generi propriu efl, exuperaupeffi 

 mum uero qmdfuigeneris alijs & tenuius,& exilius eft. Meliora nanquefitnt omniinJpecie,qu<ecunque nec rugofa, nec exi 

 liafuerinvficut qu& conuenientemfibi magnitudinem exceffere,peiorafunt tjs , qua bent nutritam , & adftribtam habent 

 Jubflanttam. Quamobrem,ut dixi,multafkpius infpexiffeoper&pretium cft,&maxime optima ,<& qu<z longo iamtempo 

 refui experientiam ipfis nafcendi tnitijspr&buere,quteq; uno ore d peritis medtcA mateyiafunt commendata . Omnes igitur 

 herbarij unanimesfcripferunt Irim in lUyrio natam optimam effc.b&c Galcnus.Tlanta,qu& Gr&cis f&.c, Latinis item Iris 

 nominatur : Mabibus , Jlfmeni iuni ,fiue Merfa : Italis , Iride , Giglio ai^urro , aut Giglio ccelefte : Germams, Blauu gil- 

 gen,Btauufchuuertet,Veiel uurt^Himei fchuuertel : Hifpanis , Lirio cardcno- GaUis , Glaieul aut Flambe: Boe- 

 misKofatec. 



t Maluihocinloco Marcelli interpretationem fequi, quemadmodumalibi quandoquefadurusfum , qudmV^ueUi] , cui 

 nonfemper addiclus ero:qubd in aliquot Gr&cis codicibus legatur &ixcw?&,qu& uox in fummitate cuiufquc caulis ftgnifi 

 care uidetur:quodq; natma inplanta ipfaiUud manifefte" demonflret. 



50 



Jixo&v. 



A C O R V M. 



C A P. I I. 



Al 



Corum folia iridis habet, anguftiora tamen: radices non di/nmilcs,complicatas,non in reclum, 

 Jkd obliquuma<ftas,&rummocerpitefparras,geniculis interceptas , albicantes , guftu acres, 

 Meum vt xp s V °^ ore non ingratas . Optimum eft t denfum, candidum, t plenum, carie non exefum, odoratum : cu- 

 .i.amanira. iuimodi t Colchidicum, & Galaticum,quodafpletion dicunt . Radici uis calfacloria. Decocliim 40 

 «rSi'' D ° n P otu urinam cit : P r °deft lateris doloribus , & iocineris , atque thoracis : item torminibus , uulfis, ru- 

 TJxAhtuh. i. ptis . lienem abfumit : urinse ftillicidio , & ferpentum iclibus auxiliatur : infidentibus ad muliebres af- 

 in chaicide. f ec l;us, iridis modo , utiliter imponitur . oculorura caligines fucco difcutit . Antidods radix magno 

 ufucommiicetur. 





Corum Itgitimum , quodfalso calamum aromaticum uocant,folijsprouenit Iridi anguflioribus , longioribusque,odo 

 jatis,acguftuferuidis:radicibuslridit£mulis,frequentergeniculatis, firmis, fubcandidis , innumeris in inferiore 

 parie adnatisfibris, odoratis, guftuacri, acfubamaro, complicatis, haud in retlum defcendentibus ,fed m obliquum ablis, 

 &fimma teUurefe fe diffundentibus . Caule efl Uui ,t}quo ramuli prodeunt, in quorum cacuminibus , ( ut Galenus Qua 

 cdbentts Medicusfe uidiffe affirmabat ) nttcamenta qu&dam exoriunlur mihi haftenus non ttifa nucis Tontica iulis, aut lon 5 O 

 go piperi fimilia . TalesJanefucre legitimte jLcoriplantta. , cuius htc imaginem damus , qttas Conftantinopoli ad me mifit 

 Clarifiimus C&faris Ferdinandi ad Turcarum Imperatorem Orator jfugerius de Bnsbeck.1 und cum ipfo Quacelbeno e ? ( 'i 

 . r j comedia d quodam uaftte magnitudinis lacu petitas, ubi copiofiffmum prouenit <Acorum , eft enim l$ipmedia Bithym* 

 jacio? " "uitas,Galatis,acColchisuicina,ubinafcijlcorum omniumoptimum fcribit Diofcorides . Sed fecit diuturna rei her- 



barite ignorantta, ut hatlenus non tn Italiafolitm ,fed in quocttnque terrarum loco , ubi feplafiarij , & medici habeantttr, 

 in legitimiMori locum rufa qu&dam radix fuccefjerit , qua paffim in palnftribus.cr uligirwfts locis inutilis, & inodora plit 

 rima nafcitur . eofand argumento,quod folia,& radices tridisproferat;quanuis h& colore rufe,illa uero iridis longiorajpe 

 Qentur. H#citaq;radix apudomnes,qui plantarum bifloriasneglexerunt,in hoc ufque teuum legitimi Mori munere 

 funtla eft:d qua quantum tum qualitatibus , tum facuhatibus recedat, ex Diofcoride patet . quandoquidem paluftris b<ec 

 neccandicans,necguftufitacris,necuUoprorfuscommendeturodore. M quanuishac tempeftated peritis rei herbaru 60 

 medicisnonparumimprobmur ijiquinoninhac tanttimftirpe.fedctiam inaltjs qudm plurimis defecere,cum tamen ipfi 



prebatijftmos 





