42 And. Matthioli Comm. 



ba phu appdlato genere fimilis, ualentior tamen,atque odoratum quiddam ffirans . Thirimum hoc in Sida TampbilU na- 

 fcitur,emiturq;propterea illic uiliffimopretio.Qiwcircafi quis ucflrum illuc accefferit,Carpesij plurimum emaUcum idfi- 

 bilongo tempore duraturum nouerit.Tenuia autem junt farmcnta,cinnamomi uirgultis fimilia. Eius duo reperiuntur gene 

 ra;unum quod laerimm;aherum,quodponticum cognominatur,d monte,in quo nafcuntur,utraque nomen adepta,fed poti 

 tum melius eft. Quod cum eius nonparum haberem,pcrmultis medicamentis admifcui, in quibus phu ttocata imponi debtte 

 rat. Efl enim Carptftum phu fimile,ualentius tamen,& in quoiut dixt) nonnibil odorat& qualuatis guflu odoratuq;fcnti- 

 tur.bacltnus Caknus.Vtrum quid hac tempeflatefit Carpefium,arduumfandfucritexplicare & mihi,& cateris materia 

 Quorundain medk&fcriptoribns.Tamttfi Hermolaus,I{ueUius,FHchfius,ac etiam Monacbi Mefuem exponentes pro certo exploratum 

 babeant^ jiuicenn<e,Strapionis,& jtcluarij attcloritatibus innixi,frucluspiperifimiles,qui uulgb Cubebte uocantur, legi- 

 timum ejfe carprfium. Siquidem SerapioquodGaleno carpefjumuocatur,fubcubeb<enomineipfius Cakni tefiimonio ftc 10 

 defcribit.Cubtbe efl medicinafacultatc&fapore Tbu non abfimilis.quanuis longe" tenuior.quare obflrucltones totius cor 

 poris aperit,urimm ckti& calculos renumpeUit. In hac fere fintentia uerfatur & jLuicenna cubebas carpeftum appeUas: 

 quemadmodum & Acluarius,qui Mauritanorum nominafecutus,inquibu[dam medicamentis Carpefium imponit,quoda 

 barbaris KoyCi^as uccari ait. Quibus autloritatibus luce clariuspatet, qubd Galeni carpefium, & jLrabum cubcb/c nul- 

 la exparte differunt.Vtnmtamen iUud animadutrtendum efl,qubd eos in errore uerfari cxiflimem,qui credunt ( ut Hermo 

 laus,I{uetiius,& Fuchfius) uulgares ftplafiariorum cubebas illas reftncde quibusfcripfere Serapio,Aukcnna,& yltiua 

 rius.quandoquidtm qui dixerit cubebas plantg,fruttum,uelflcmtn effe,eorum reperio neminem:nec minusprobaripoffe pu- 

 tepiy td ufquam dixifie Galenum.qui carpefiimi defcribit his uerbis. M$a cTiVr/ ra. *.£?$», •xa.fA-ahnuU to7? dx.fiy.itrt i£ kiva- 

 (uifoi. hoc eft. Sunt autem tenuiafarmenta,cinnamomi uirgultis fimilia. Ipfumq; Tbu & odore,& fkcultatibus adfimilat. 

 Q^aproptercumtantumThuradicesinufummedicumueniant,faciledicipoteft,carpefium Galenopotius radicum effe 20 

 farmenta,quam caulium : &pr<ecipue cum afferat diu afferuari poffe quandoquidemfolidiorcsfunt radices, quam caules* 

 quifacile tn omni herbarum genert iflacccfcunt,& pereum .Tmterea citm Galenus alids cinnamomi uirgulta ellebori radi- 

 cibus comparauerit,hic mirum uideri non debet^ qubd idtm contra farmentofas carpesij radices cinnamomi uirgultisfimi- 

 lesfecerit . jl dde etiam,quod inplantis nonfolum cauksfarmtntofi,uerum etiam radices plurcsfarmentofe Diofcoridi ap 

 peUantur.Quo fit,ut crediderim Fuchfium infuis Taradoxis immeritb impugnaffe Leonicenum.jld hxc guftantibus nobis 

 uulgares cfficinarum cubebas,vullum prorfus Thufaporem deprebendimus.Quod manifefte indicat uulgares cubebas, nec 

 jirabum cubebas effe,nec Gakni carpefium.ob id igitur, ubi apud Gr&cos carpefium medicamentis admiflum reperitur, 

 & cubebg, apud Mauritanos,pbu eorum uice,cum fit carpefio in omnibus perfimtle,uel caffia,potius qudm cubebts, uulga- 

 ris ufus^erunt fubijcknda.Iacobus Sylutus inter recentiores apprimd doclus,quanquam nouit cubebas nofltates carpefium 

 non tffe;non tamenanimaduertit y nec etiam Serapionis,aliorumq; jLrabum effe cubebas.J.berrauit in cubebarum bifloria ^q 

 , ettam Serapio.quippequicquidDiofcoridesde rufcofcriptum reliquit,is cubebis perperamreddidit. Cuius autem ftirpis fiu 



uulgarium cor» Husuuigares cvbebae fintiquidaffirmarepojstmnonhabeo^cumexorientaliplaganobispcregrinaafferantur . Etfi 

 fideratio. g as faxerim odoratas effe baccas, racematim coh<tretes,corymborum hedene mcdcqui guflui prdterpdorisgratiam, acri 



tnoniam & amaroris tantiUum relinquunt. Quibus conflat,qubd excalfhcere ualeant tertij ordinis initio , &ficcent in fine 

 eius.Quamobrem languentem expituita uentriculum,uel etiarn ex ftaturoborant : peclusd lentis craffuq; humotibusex- 

 purgant.Lienem tuuant,flatus difcutiunt,& fiigidis uteri affcttibus auxiliantur.Din cum maftiche manf<&,pituitam d ca- 

 fite trabunt , & cerebrum roborant . Quod <p* Grt&cis omnibus,aliquibus etiam dypia. vdpfot dicitur : Latinis , Tbu , et 

 Nornina, fylueflris Klardus : A rabibus , Fu ; ltalts,Faleriana-: Germanis , Baldrian ; Hiffianis , herua bencdicla : GaUis , Valeria' 

 ne:BoemisRopytnijk. 



awcdfw. MALABATHRVM. CAP. XI. 



40 



P" b rnc1ufa. 0n A /T Alabathrum[arbstrantur aliqui cfTe Indici nardifolium/alfiquadarn odoris cognatione : per- 

 egitmc . J^y J^ mu i ta emm nardum olent,quemadmodum phu,afarum, niris. Secus autem res fe habet: nanq; 

 Malabathrum folium fui generis eft, quod Indicae gignunt paludes, lentis paluftris modo innatans a- 

 quis,fine radice.Id colle&um ftatim lino tranfuitur,& iiccatum reconditur.Tradunt ficcatis aeftiuo fer 

 uore aquis, humum aridis fruticibus uri:quod ubi non euenerit,ne amplius quidem renafci . ] Lauda- 

 tur recens,ex candido nigricans,integrum,nec fragile' 5i odorecaput feriens , quod diu in iiia vi odore 

 pcrmancat,& nardum fapore imitetur, nullo falis guftu. Infirmum uero,& minutim contufum,pr;efer 

 tim 11 cariofum uirus olet.uitiofum eft. Eafdem nardo fortitur uires.-fed efBcacius omnia praeftat. Vri- 

 nam uehemetius ciet,ac ftomacho magis prodeft Malabathri uis. Lippitudinibus,inflammationibus- 5 

 que tritum,& in uino feruefadum commode illinitur . Subditum lingua?, oris halitum, & fuauitatem 

 commendat . Veftium quoque odorem interpofttum feruat, & ab crofione tuetur. 



Malabarhri ~\ /t Mabathrum, quod plcriquefolium Indicum uocant,qui hac Atate uiderit , habeo neminem. }<lafcitur(ut Diofco 

 confideratio. ±\ \_rides inquit ) in India paluflribus tantum locis,aquis abfque radice innatans , lenticuU aquatiae modo . Sed nec 

 inde amplius ad nos aduehitur,qubd fortaffe indigenarum culpa perierit in India , quemadmodum & balfamum in Syria. 

 Etenim Diofcorides refert,Malabathrum non renafci,nifificcatis<x.fiiuoferuoreaquis,humusaridis fiuticibus peruratur. 

 Quod cum iandiuforte nonfit a naturafablum,uelpotiusfit ab indigcnis omiffum ob eorum negligentia, facili poftta eue 

 nirc potuit,ut Malabatbri genus omnino deperditum fit.Tlinius Itb.x 1 1 .cap.XXv 1 .duorum meminit generum,quorumal 

 terum arboris cuiufdam Syriacafoliumeffe ait,bis uerbis.Dat et Malabathrum Syria,arboremfoiio conuoluto, arido colo- 



re,ex 



