/2 



AncLMatthioli Comm. 



Helen.j confi- TT Elenium,quod Latihis ctiam Inula dicitur , p lanta efh untgaris notiti&.Foliabakt uerbafci ktifolij lafipra , longio- 

 deutio. £~\raquc,birfuta & in acutum definentia,dorfo prominente.Caulem profert bicubitaiem, & aliqnando maiorem , craf- 



fum,hirfutum,inquoftores excuntaurei,Chryfanthemimodo,fedmaiores. Semenedit uerbafco fmile, taclu pruritum fa- 

 ciens, Radice nititnr grandi , uegeta,tortuofaque.Exterius nigncans, interius uerb albicans ,faporc amaro & fnbacri,ex 

 qua agnau propagines feruntur. loca amat uliginofa,quanquam & in montibus quandoque nafcitur. Quod autem in Ita 

 lia prouenit , folio eft longi maiore , qttam tradiderit Diofcorides . Quippe nonfolum uerbafco anguftifolio InuU Italicx 

 maiorainfuntfolia,uerumetiameamagnitudine longifupcrant, qu& latifolio exoriuntur . Qttod tametfi pro locorim 

 uarietate eucnirefactlcpoffit: crediderim tamen hoc in loco Diofcoridis codtcempluribusfcatere mendis. Siqnidem tefta 

 tur Marcellus Florentinus uir quidem apprimi doctus,fe habuiffe Diofcoridis uetuftiffimum , ac probatiffimum codicmi , 

 in quo ionge plura iegcbantur,quam in c&terisfere cunclis Gr&cis exemplaribus . Sed pr&fertim m hoc capite b&c de cait- 

 le ,ftoribus,& femine babebantur . Caulem exfc mittit Helenium craffum , hirfutum , cubitalem,& aliquando maiorem, 

 (tnydcfumque.-flores luteos:& in hisfemcn uerbafco fimile, tacluprurttumfaciens. Quare mirum non cft,fi etiam alia hic 

 defidcra,ripoffint ; cum nonfaciliadducar , ut credam,Diofcoridem Hetenif radicis , cuiustantum eft in medicamentis ttfus, 

 tum arnaritudincm,tum formamfubticuifie.MeminitlnuU Vlinius iib.xiXicap.v.ubific habet . Sifer his feritur menft- 

 hus,Februario,Martioljlpriii,Mgufto,Sepiembri,Oclobri.Breuiorbiseft 



cbo inimicijjima . Eadem duictbusmiftisfaiuberrima . lUuftrata maximc luli& jLugufta quotidiano cibo. Superuacuum 

 eiusfemcn,quoniam oculis exradicecxcifis , ut arundo feritur. Itemlib.xx.cap.v.lnula quoque inquiha ieiunis comman- 

 ducata dentes confirmat , fi ut eruta eft,terram non attingat.Condita tttffm emendat. ^adicis uerb dccoU& fuccus tineas 

 Hekni} Ae- t eUit ' siccat * autm in mbra f arim ' tu $' & cmml f is > & i 4 ati ™&iis>& arterijs medetur. Venenatorum morfus abi- 

 gypccoDfid. git. Folia ex uino lumborum doiori iUinuntur . batlenus Viinius. Vinum , quod Helenij radicibuspafftm ubique m Ger- 

 mania paratur ,frequenter inpotu fumptummirifici uifum actnt . jLrridet radicis farina denarij pondcre , diebus ali- 

 quot ex uino uetere haufta , fpteneticos muat . C&terum Mgyptium belenium , quod Crateux auEtoritate memori& pro - 

 didit Diofcorides , ad nos ( quod ego fciam ) non defertur , nec in Italia prouenit . Hoc a noftrate non diftinxit Mticen- 

 na ,fed utrunque fimul confudit.Meminit hmus etiam Vlinius lib.xxi.cap.x.his uerbis.Helenium i lacrymis Helen& dici- 

 tur nattm : & idco in Helena infula laudatiffimum.F(l aittem frutex humife fpargens , dodrantalibus ramulis , foliofimili 

 ferpyllv.Item lib.eodem cap.xxuHelenium , inquit , ab Hclen& lacrymis(ut dixirnus)natum ,fauere creditur forma :cu- 

 tem mdierum in facie,reliquoque corpore nutrire incorruptam . Vr&terea putant ufu eiusquandam gratiam ifs,uenerem- 

 que conciliari.Mtribuwt&hilaritatis effetlum eidcmpot£ in uino,citmque quem habuerit nepenthes illud pnedicatum 

 ab Homero , qubd..triftitia omnis aboleatur.Eft autemfucci pr&dulcis. Vrodcfl & orthopnoicis radix eius in aqua iettmis 

 pota.Eftautem canlidaintus,& dulcis.Bibitur & contraferpentiumiclusex uinoMuresquoque contrita dicitur necare . 

 hxc Vlinius.Quibusfatis conftat,non modo in Mgypto boc Helenij genus prouenire,fed etiam inHelena Mg&i injulapra 

 ftantiffimum haberi. Helenij radicumfuccus,cumpari hyffopifucciportione,et aqu<eftiilatiti<e Tuftilaginis tripltcato pon- 

 dere,facchariqucquantumfatfueritMmeUisfpiflitudinemdecoclus,miri^ 



Helenijuiresfcripfit Galenns libro.vi.fimpl.medic.ficinquiens.Helenij herb&radix maximt! utilis eft ,non primo fiatim 

 occurfu excalfaciens : acproinde non dicenda eft calida , &ftcca exacle, ceu piper tum atrum, tum candidum , fed cum 

 recrementitiobumorc. Quapropterecligmatis,quafaciuntadeducendoscxthorace,&pulmone craffos, lentosquehu- 

 mores,idonee commifcetur . Bybrificant quoque ea partcs frigidts , ac diutumis uexatas affeclibus , cuiufmodt fitnt non- 

 nulltecoxarumpaftiones,ifchiadas uocant , & exigu& afftdu&que artkulorum quorundam pr& humiditate procidtntix, 

 ac luxatioms. bxc iUe, CMerumfunt, qui dicitnt ( ut etiam teftatur liber de tberiaca ad Vifbnem, Galeno afcriptus ) qubd 

 ft Helenijfucco tcla uenatoria inficiantur, uenenata efficiuntur, idquc in Dalmatia fieri narrant , utferas omnino perdant. 

 Quod tamen potius fabulofum , qudm hiftoricum crediderim . T^am cumplurafint in eo libro , qu& fabulofa habentt:r,ut 

 la7ius in noftrisfcripfimus epiftolis,nibil eft quod meadducat ad credendum , ex Helenio parari uenenum . Crcderem po- 

 tius illius operis authorem ex aliqtto codice h&c tranfcripfiffe , ubi ihimvaiii 7« th\tfc?* deprauate" legebatur . Idque eo 

 magisadducorutcredam, quodfciam in Hifpaniaex albo ueratroparariunguentumproillinendisfagittis,adconeneno- 

 fwn, quod nbifanguinife commifcuerit,ante horam animal interficit; nec alio medicamcnto fanaripoffe uulneratos , quam 

 deuoratis cydomis malis,uelfucco eorum ebibito . Hoc enim antidoto ifs mirificifuccurritur . Vlanta , qu& Gr&co ncmi* 

 ne iKimv.Latino Helenium & Inula dicitur-.MabicoJaftmJiue B^fen:Italico,Lella,Euoa,at{t Enola: Germanico, Mant: 

 Hifpanico,l\ai7^dcaik;GaUico,iAulnee. Boemico Vuoman . 



3° 



Heleni} uites 

 «x Gal, 



labulofttiB, 



40 



Nomina. 



wp.*- 



o-nv&tm^mtflwr. OMPHACINVM,ETOMNE OLEVM. CAP. XXVIII- 50 



OLeumrquod ex a immaturis oliuis cxprimitur,ad multos ufus redie ualentibus accommodatiffi- 

 mumeft.omphacinumidappellatur. Prxftat recens , odoratum, quod non mordeat . Tale 



_ C * ." _ "1 " 1___ ?__, _!_.___ n 0_l._-_ n-__i _-!■__-_ i.».l„ -, J~L -...,-. .J __ /_.....- .-.>«-.-.ir.r.i 110 C 



3 Meam 



?5>./28..!.crud£i 1 

 b Meum hic 



(aou -Iv/frj ■ i. 

 in calidica-e& 

 frigidicare cem 

 peracum. 

 c Meum cum 



JjSjJfcfii unguentorum compofitionibus idoneumintelligitur. h Stomacho utile eit,quod aftringat.-gingiuas 

 i,fudores"fiftic contrahit , dentes firmat , fi contineatur in ore : c fudores cohibet . quo autem uet uftius , ac pinguius, 

 mrS S". e6 ad medicamenta aptius eft. Et ( ut.reliqua in commune dicantur^omne olcum calfacit , d emollit 

 x"'l°ciwit fed uentrem.aperfridtionibuscorpustuetur , ipfumquepromptiusadobeundamunerareddit. aluume- 

 male - r , mollit , ulcerantium medicamentorum uires permiftum hebetat : contra uenena datur , aflidue potum, 

 MeuVi>rag. redditumque uomitionibus : foluitjaluum hemina.menfura cumpari ptifance fucco , aut aqua po- 

 patotxriitSv tum:adtorminacalidumfimuldecocl:arutatribus fextarijs in potu datur : uentris animalia pellit: 

 __eSu.' d ' idemmaximeileiinteftinimorbolaborantibus infunditur. Vetus magis calfacit,& uehementius di- 

 ^- ' fcutit: 



60 







