CuafaciKB li- 



gnutn 



lius. 



182 AndL Matthioli comhfc 



nikil,nifi fitmma nigritia , ab ebeno diffidere , qu& in bocfummo (plcndore nigricat ,in illo albefcit : cdteris tterb qualitati- 

 bus id tnaximt) cum ebeno certat . Tria ad nos Guaiaci genera ajferuntur,nt inftiis Epijiolis do&ijftmi annotauit Manardus \ 

 Ferraticnfis-.quod & nobis iandiu plani compertum efl,cum h&c omnia f&pius nobis pr& mambus fuerint . Trimum itaquc • 

 genus craffiori,uegetiorique mole conflahquo refeclomateries apparetinterioreparte nigra , exteriore uerb fubpaUida > & 

 uelutiperplexis hneis quibufdam adfufcum tendentibus per longum interfelia . cAlterum caudice minori,nec adeo uegetio- 

 vibabetur,cuius extim&partes maiore ambituje dijfundunl : intim& uerb , qu& pariter nigricant,minore fatis orbeconclu- 

 duntur . Tertium , qubdpropriifantlum appeliant , caudice c&teris exiliore uifitur, intrinfecusque & extrinfccus albicanr. 

 cuius materies liems admodum exilibus in longum aclisperplcxe diftinguitur , eftque hoc longe c&teris & acrius,& odora- 

 tius . C&terum credendum non eft eiufmodi ligna,etfi colore , magmtudine , ac pondcre inter fe difcrepent , idcirco diuerfa- 

 rum ejfc plantarum , diuerforumque generum , ut qttidatnfortajfe exiftimant .T^am quod hoctam intus , qudm extracan- Ia 

 dicet,illud uerb interiorefui partc nigricet , non aliundc prouenit, quam quodhoc magis , illud uerb minus adoleuerit, uel 

 confenuerit . Q»Jppe eofane nigrius cernitur lignum Guaiacum , quo ad maturiorem &tatemperuenerit arbor,a qua deci- 

 fum fuerit : & per confequens tantb magis album apparet , qttantb minus adoleuerit iUa , quemadmodum conjpicitnr inno 

 ftrisnonnuUisItalixarboribus,& pr&fertim inmoro, nuce,& anagyri . Feruntamen illud cuique perfuafumfu ,&tatetn 

 x™ 1 '' uni plus,quam alteri uirium addcre&c demere . Qua de re uerbafacluri , dicamus,cum iUud,quod plani omni exparteal 

 bicat , odoratius , acrius , & amarius habeatur,cumque eius decoclum craffius , & c&terorum decoUo pinguiusfit, & acri 

 monia,& amarore admodum refertum , ut ipfa me docuit experientia, nil mirum ejfe crediderim,fi in eo , utpote iuniore, uis 

 infit uegetandi pr&ftantior , acpropterea plus infe fucci contineat-.quin & c&teris uiribus pr&ftet . Eaque propter putaue- 

 rimego,bociUisinufuperpetuofore,quibusobGallicamluemulcera emerferint depafcentia , contumaciaque : offa uerb 

 cariofafmt ,ac putrilagine confumpta , & tumores in ojfeampene duritiem occaluerint:& quibus denique perpetuus arti- 20 

 culorum cruciatus , diuturnusque capitis dolor inb&ferit, eoque magis , quo patiens iunior extiterit,fortior , & natura ro- 

 buflior . Huic iUudfuccedere extjlimamus, quod medium obtinct locum.-fiquidem hoc & odoratius eft,& acrius eo ,quod 

 nigrius,ac craffius inuenitur.-neque illudquidem ab re , quandoquidem id minus e(l &tate confeclum , & maiore humorisco- 

 pia redundat . Quocirca commodijfimd hoc utipoterunt,qui natura delicatiores funt , & temperamento imbecilliores,at- 

 que etiam ij,in quorum artus huiujce luisfuror nondum graffari caperit . Voftremb iUud minus c&teris pr&ftat , uiribusque 

 infirmius habetur,quodnigrius , crajfius,& annofius rcperitur. Tsfanque qu&ltbet conjenefcens planta ( quemadmodutn 

 etiam cunclis ammalibus euenit ) continuo exartfcit , humidoque priuatur . Cuius rei certiffimum ejl argumentum , quod in 

 annofarum arborum truncis maior appareat nigredo,qudm in alus uel iunioribus , uel &tate tenellis : nigredo enimficcitatis 

 indiciumeft,qumetiamdeperditicalorisinnati,&humidinaturalis:idquodtaminplantis , qttdm in animalibus locum 

 habet . 7S{jbilo tamenfecius iUud diligenter animaduertendum eft,quod Guaiacum albicanti prorfus colore pr&ditum , re~ .J? 

 cens-mcorruptumqtte fit : quippe citmc&tcris exiliusfit , citius acfacilius exarefcit,& obhumoris redundantiam uelocius 

 cariemjentit , atquefraafcit . Quam obcaufam fatius quandoque foret uetufliorerecenter c&fouti ,quamiuniore , quod 

 multo ante temporefuerit ab arbore decifum . Sunt quoque recentiorum nonnulli, de quorum numero unus eft Mphonfia 

 Ferreus,qui de ligniguaiaci decoclo elegans admodum opufculum edidit,qtti tantiim Guaiacum illud pr&ferunt,quodc plan 

 tarum ramis &tatis medi& defumptumfuerit . Quprum opinio nonplane refeUenda uidetur : nam quicunque rem naturali- 

 bus expenderit ratiombus , ramos antiquiorisdcaudice mediocris &tatisparum differre cognofcet : item ramosbuiusd cau- 

 dice ittntoris . quippeplus humoris adfe trahit ramorum autlrix facultas,quam caudicis . Idcirco non alia de caufa plantx 

 reiuuenefcuni , cum earum rami implantantur ,feruntur , & propagantur ,nifi qubd iUud idem humidum inttatum intra 

 fe continent , & eodem uigent temperamento , quo qui adolefcunt : etenimfurculi , atque rami funt caudici , perinde atque 

 filij,& propterea animaltbus &tate teneUis non abfimiles.ld quod maxime confirmat Theophraflus libro primo,cap.xi i.de 4^ 

 caufisplantarum , ubi fic habet . Etenim quodque germen quafiplanta qu&dam in arbore , perindcac in terra confijlit. 

 jltqui mibi longe magis iunioris caudtcis placeret ufus:fiquidem in httnc immediate <l terra humor, & alimentum defertur, 

 acpr&terea quontam tsfortaffe nuUttm adhucfruftumprotuleriuquandoquidemfcetus a plantis , ut etiam ab animalibus, 

 multum uirium aufcrt . Tr&ftantiffimum itaque lignum Guaiacum iUud erit, quod ex iuniori caudice recenter c&fumfuerit, 

 tam exterius , qudm interius albicans,rimis carens,denfum,ponderofitm,minime cartofum , odoratum,guftui & acre, &fu 

 Gmiaei eortt- b amamm . c&terim quoniam noftra &tate &que cortices , atqtte lignurn in ufitm ueniunt , eandem in ijs rationemferuan- 

 «is e e 10. ^^ cenfeo , ut quinam meliores , pr&ftantioresquefint , dignofci pojfint , qudm nos in eligendo optimo ligno m medium at* 

 tulimus ,ut fcdtcet ilii eligantur , & probatiffimi habeantur , qtti d pr&flantiori caudice detralii fuerint . Importatur 

 Guatacum tam ex occidentalibus , qudm ortentalibus Indijs : nam & Hijpani efuis regionibus nouiter repertis, & Lufitani 

 ex Calicut , Taprobana , & laua injulis , & Mauritani,jlegyptij,jLrabes,ac Terfie d mari rubro per camelorttm caroua- 5. 

 rtasiut aiunt)Guaiactm adnos conuehunt : quin&ex ^iethivpia ,ut quidam narrant . jlt citmommbus compertumjit, 

 eainmedicamentorumgenerelongimagisc&terapr&cellercqu&exorientaliplaga comportar.tur ,ob id omnino cevfin- 

 Gu aiaci olat*. dtmfuerit , Hifpanicum uiribus effe imbeciUius , qudm quod ex Lufitauia , uel ^ilexandria in Italiam importatur . Gv.aia ■ 

 ciplanta ( ut ij refcrunt , qui eam infyluisfe uidiffe teftantur ) ad fraxini proceritatem ,&ad hominis mediocris habitvs 

 craffitudinem plerunque ajfurgit . Foliafcrt quadantenus plantaginis &mula , dura , ac breuia . Flores eius produntur luteu 

 Guaiaci facul- fruUusuerbiuglandismagnitudine,quiefualuumfubducit: cortex annofis niger , iuuenibus uerb fubrutilus . Torrofi 

 tates. Guaiaci uires , ac qualitates retli perpendantur ,proculdubio liquidb conjlabit , eapr&ftare pojfe , qu& in arcenda Gallica 



lue requiruntur : nam cum id ex partibus admodum calidis , ac tenuibus confiflat , itemqueficcis, habeatquefibi refm& pln 

 rimumadmtftum , nimirum etiampoteft fuis uiribus ea efficaciter exiccare ,attenuare,liquefacere , atque expurgarc , qtta 

 humores infecerint :quinetiamfudorem ciere. Hucaccedit etiam,qubd parte refinoja,quampojfidet,contagioni,atque 

 putredmi mirifice" refiftit : qu& qttidem incommodjthancpefietn comitarifolent . C&terum eo tempore , quoprimum tn Ita - 



liam Guaia 



