i^8 



And. Mattliioli Comm. 



Viticis nires 

 ex Galeno. 



Nomina. 



gis yLgnum ,frucJu uerb oleam referre uideatur . Et fifciam Tbeopbrafli El&agnum non efje . quod h&c (lerilis fit . «o» 

 fiucJumferens-/tiifi fortaffe deceptus fit Tbeophra(lus ,ueleius codex deprauatus , ut in alijs qudmplurimis locis. 

 Vitex,utfcriptumrcliquitGalenuslib.vi.fimpliciummedicamentorum caliditatis, & ficcitatis claffem tertiam forti- 

 ta efl , uerum ea efl multum tenuisfubflantix, tumguflu acrisfimul & adflringens : ipfas tamen uitices ad medicinam ba~ 

 bet inutiles : c&teriimfolia ^femenque calida ,ficcaquefacultate funt, fubflantia uerb tenui . T^am & utentibus ita appa- 

 ret , & guflantibus acrefimul & fubadflnngens percipitur tumfolium , tumflos , tum femen . Edcndo tamen etiam fe- 

 men efl , ueritm tam perjficuo calfacit , ut capitihoc nomine dolorem pariat. Mfiftigatur ( nam & fic editur cum bel- 

 larus ) minus caput tentat . Torrbflatus uentris difcutit & cim non fricJum , & midtb magis cum friclwm fuerit . Co- 

 hibet pr&tereafcmen impetus in uenerem tumfriciionis expers , tum etiam ipfam expertum.Folia item : floresquc ipfmsfru- 

 ticis idipfum pr&flare poffunt . Itaque non tantum efa ,potaque ad caflitatem conferre creduntur , uerum etiam fubflra- 

 ta . Hinc eft , qnbd jlthenis in Thefmophorijs , hoc efl ,facris Cereris , mulieres totumfibifruticemfubflernunt : hinc illi 

 quoque nomen inditim agni , boc eft , cafti . Ex quibus omnibus mamfeflum efl , fi quidem memoria teneamus , qu& fu- 

 pcnoribus commentarijsfunt ditJa , agnum calfacere ,fimulque exiccare , tum omnium maximd flatus difcutere . Torro 

 qubd exacJe tcnuiumfit partium ,facultas eius indicio efl . IJamqubdcaput tentat,non magis d multitudine uaporum 

 ab eo prognatorum , qudmdcaiidttate eius , ac fubtilitate partiumfieri rationabilc efl . TStam fi flatuofum ffiritumpro- 

 creare poj]it.,fiiri£ & uentrem inflaret , & uenerem jimiularet , permde ut eruca . Veritm ciim non tantum non excitare, 

 imb ettam reprimere queat ,fuerit profctlb fecundum rut& maximH facultatem tum in excalfaciendo , tum in rcficcando: 

 non tamen illipar efl,nam utroque paalb eft infcrior : fiquidemrutatum rnagiseft excalfacJoria, tum magis deficcatoria. 

 Diffcrt etiam qualitatisfimul , acfacultatis miflione.Vam agniftmen , acgermina modicamferunt adflricJionem : at ruta 

 ubi aritcrit,exacJi amara efl , & acris : ubi uerb humida,fubamara.l>{on tamen auflentas,aut acerbitas illi inefl: aut ft cui 

 uidedtur ineffc,ea utique omnino obfcura,fcio,uidehitur,nec par ci,qu& e(i in agno.Quocirca &ad kcur , & liencm indura- 

 ta,& obflrucJa agnifemenpotius,qudm rut& competit. Sed h&c ad curandi iam methodum pertinent , quam ut omnimrnon 

 attingam de medicamentorum pronunciansfacultatibusficri nonpotefl-.ueriim ccleritcrad rem propofitam reflecJere , uiri 

 efl utique temperati.Magisque ctiam idipfum in fcquentibus medicamentis efflcere conabor,hoc eft , ubi ex quibufdam pau- 

 cis euidetibus generalefacuitatem collegero,particuiares poflea aiJiones omittam.^am inpr&fins idfolim nouiffefufflciU 

 quod agnus calidus cfl & ficcus facultate,idque non mediocriter,fed tcrtio exceffu, tum admodu tenuiu partium. Hcec qui no 

 rihacpoflea methodum curandi didicerit,ipfemet inueniet,quo paclo menfes binc cieat , quopaclo partes induratas digerat, 

 quo paclo lajfitudinemfolucns,feu acopum,& excalfaclorium ex eo unguentum praparctur . hacJenus Galenus. Huius 

 planta nomen Gracum efl ayvos w h.vyot:Latinum,jLgnus,Vitex,& Salix amerina: Mabicum, Famanchefl , Samanchefl, 

 feu Bepgiecbefl:ltalicum,yiticc,& uulgare,J.gno cafio:Germanicum,Scbajfs mullem,& Kcufchlamp:Hifl>amcum, Gattil- 50 

 lo ca(io:Bocmicum Drmek:Galiicumjtgnus caflus. 



20 



IWitt • 



S A L I X. 



c a p. cxvir. 



0n™> iv mZ~- Q Alix uulgo nota eft . Cuius femen, folia » cortex , & fuccus {pifTandi uim habent . Trita folia cum 



<pa>poi£s$ip- jj)exiguopipere,&uino pota,ileofis fubueniunt: fumpta per /e , & cum aqua praftant mulieri- 



^MexfoIif^tS bus , ne concipiant . Salignum femen in potu fanguinem expuentibus prodeft . Cortex eofdem prae- 



pore flons in bet effedus . corticis cinis admifto accto maceratus , illitu clauos , & callos tollit. a Ex foliis , & corti- 



cortice rf ce f occos am rofaceo in calyce punici calfaClus , aurium doloribus auxiliatur . Decoclo eorum po- 



dagras foueri utiliffimumrfurfures purgat in corpore . Excipitur fuccus , quimanat ex ea, cum floret , 40 



pumci 

 ftus. 



b Mcumr* e xcifo cortice : in plaga enim concretus humor inuenitur,qui ad purganda > b quae obftant oculis , 

 7 «7 f K°p*>s.i. fuam uim pra±>et . 



quae obtene- 



brant pupilias. s^*j- am i s a e Salice,ut una tantum agat Diofcorides;eius tameplura traduntur genera tum d Theopbraflo lib. ni.cap. 



« v' ■ f i ^ / xn 1 .de plantarum bifloria , tum etiam d Vlinio lib.xv 1 .cap.xxv 1 i.Ts(am quxdam in tantam proceritatem ajfitr- 



ratio. gunt,ut ex eisin Liguriaflant &pertic<e & pali maximi ufus ad uttium pedamenta . jLlict non tamprocer<s crefcunt,colore 



rt<fifimtes,fequacis lcntiti<£qu£ ligandis c#doritm uinariorum circulis commodi finduntur. Hanc Salicem Gr<scamuocat 



M.Catofuo de re ruflica libro . Bjtrfus alitcflrmiores corbibus,& ruflicancefiippellecJiliadmodum expetitcs . jlh& denique 



fmt.rninufcuU , ac jfecJabili tenuitate , texendis canijlris , ciflcllis , ac calatbis aptijfim& omnibus folia oleagina oblonga. 



fuperne uireniia , & inferne candicantia.Salicis lacrymam trium generum effe prodiditVlinius libro xxu ii.cap.ix.tamet <q 



fi unius tantilmgeneris meminerit Diofcorides . Vnam arbor ipfajpome exudat , altera manat in plaga , citmfloret, exci- 



fo cortice trium digiiorum magniludme : tertia cfl detruncationc ramorum autumni temporc dfalcc diftillans. Cceterum qui 



Salicis albicantemjpumam adnotatam reliquerit , inuenio neminem : qit£ delapfisflatimfloribus c ramufculis uucs modo dc- 



pmdet,donec uentisarrepta huc , &illucplumct modo impelluur . Salix citbfenefcit,ac breui uit<e ffatio perdurat. Sali- 



cis recentia folia utiliter a Medicis adduntur in lotionibus , qu<e adfomnum conaliandum parantur . Epotum falicis deco- 



£ium,aut lixiuium efalicis cinere paratum , inb&rentes gtttturi hirudwcsnecat foluitque.uiridia folia fparguntur utilitcr 



circafebricitantiimleiJulos.Lignimateries,cadis,acfcutisconficiendis,aptiffiwa,qucdfi 



. ,. ■ • leuitate polleat.Salicis uires memori&prodidit Galenus lib.vi.fimplicium medicamentorum hisuerbis . Salicis foltjs ad 



exGaleiio. cruenti uidneris vlutinationem quis uti poffet . Verum floribus eius maxime prope omnes utuntur medici ad exiccanits ern- 



plaflripr&parationem : efl enim uis eorum ita deficcatoria , ut morfu abflincat : habct uerb etiam quandam adflricJioncm. £ 

 Sunt uerb etiam , qmfuccum ex ea expreffum , mcdicamen feruent mordacitatis expers,& exiccatorium,ad multas res uti 



k.Haud 



