3 c) 2 And. Matthioli comm. 



Gr£cia,atq;intototerrarumorbepotentifima:itatamen,utantemortemeiusamifer£centumquadragintaquinq-,SophO' 

 clespoeta in fabula Triptolemo frumentum Itaiicum ante cuntla laudauerit.ad uerbum translata fententia » 



Etfortunatam Italiamfrumento canere candido . 



Qua laus pcculiaris hodie Italico efi . Quo magis admiror , pofieros Gmcorum nullam mentionem huius fecijfe fmmenti. 



h&c Tlinius. J^ecfane mirum uideri debet,quod Gr&cus ille Sophocles Italicumfrumentum cctteris pr&tulerit. Quando- 



quidcm natura Italos adeb pr<t aeteris adamauit,& moribus,ac legibus,omnique prnatu adpolitici (utita dicam ) uiucn- 



dum mflituit , ut meritb etiamfrumentum omnium pr&fiantiflimum in eorum alimentum procrearit:quemadmodum & alia 



tnulta,quibus Italia plerasquefuperatgentes . Triticum omne radicibus numerofis,ac pr<etenuibus nititur,folio u.no,ger- 



minibus omnino multis y fed qu<e in ramos brachiari non poffmt . Tota hyeme herbaceum efl-.remoUito autem ccelo caulicu 



lus de medio affurgit , cuiits tertio,aut quarto geniculo,fpica geritur , nonprius euidens,qudm folliculo inclufa . Confumato l ° 



eofios erumpit,quarto av.t quinto pbft die,ac totidemferi diebus perduravpoflfloremgranum crajfefcit,maturaturque in- 



tra quadrageflmum diem quanquam etiam citius in calidiori traUu.In aliquibus Italu locis,ac pr<efertim in agro nojiro Se 



nenfi,marittmislocisplantaunauifae[ixx\iii.ferreJpicas, tantaquereperitur ibifoli ubertas,ut quandoque modius 



unuscentum afftrre fit uifits . QuareretJeitadeeofcripfttTlinius. Triticonihil eflfertilius .Hoc ei natura tribuit,quo- 



niam eo maxime alat hominem , utpote cim $ modio,fifit aptumfolum,quale in Bixacio Afric& campo,centeni quinquage- 



ni modij reddant . Mifit ex eo loco Diuo jLuguflo procurator eius ex unograno(uix credibile diclu) qnadringenta, paucis 



tninus , germina . Mifit & JJtrorii ftmiliter , trecentas & qnadragintaftipulas ex mograno : cum centefimo quidem & 



Leontini Sicili<e campifundunt . alijque,& tota B<ttica,& inprimisjtegyptus. Triticum omnefolio exit arundinaceo, 



anguflius tamen qudm hordeum , culmis quoque Uuius,nec perinde fragile . TSfotatur & infpicis differentia.Siquidem a- 



li<efine Ariflis,tonf& proueniunt-.ut in uniuerfa uifitur Boemia:ali<e uerb longis,afi>erisque rigent ariftis, qttod quidem , ge- 2 ° 



Tritici ele- ««* «l'ero melius eft, &facundius . Triticum autcm,ex quo omniitm optimus fit panis , eligt dcbetfratlu contumax, den- 



fiio, & panis fum,graue,coioreaureum,lucidum,lme,triummenfium,maturum,mundum, pinguique terra ortum. KJam plerunque 



cfendiwtio! " euenit(tefte etiam Galeno hbro primo de alimetorumfacultattbus)ut quod forisflauum denfumque apparet triticum,intus 



rarum,laxum,albumqueconJpiciatur,quodutiqueplurimumfurfurishabet.Quofit,utpanesfurfuraceiinde confecTt infir 



mum non modo pmbeant alimentum ; iterum etiam uentriculum ipfum excrementis replcant. Farina porrb eac&teris 



pr<e(iat,qu<e nonadfummum molita,non noua,non longi tcmporis,& craffi furfuris fuerit.7{am qu<e fuperfiue molitur,fur 



furaceos facitpanes : & qu<e recentior eft,adfcititiam mol<e caliditate retinet : qua uerb iandiu motitafuit,putuere,fitu,ca 



rie,aut uirofo aliquo odore labefatlatur . H<ec deinde,dum fit panis,optim<e eft affocianda aqu<e,eaque fubigenda , quxfiu- 



xerit i laudatifiimis fontibus ,pellucidafit,non palu[iris,neque camm,aut limum redoleat . Qrinetiam fcrmentum ad- 



mifcendumfiierittriticeum,nonantiquum,mediocrisquantitatis,neindeipfiusabundantiapanis acoremtontrahat . Inij- 5° 



ciendum e[i &faiis albifarum,ut pants fapidior efficatur . Tofi h&cfarina itafubatla,optim£ manibuspinftturrmox maf- 



fa illa in panes mediocris magnitv.dinis digeritur,qui poftqudm abunde creuerint,& fermentati fiterint , in clibanum prius 



fiqualiter calefacJum,dcin d cineribus, &prunis expurgatum decoquendi immittuntur . Sedfurnus iuft<e capacitatis fit o- 



fortet,ita ut quantitati panis proportione refiondeat . Quippe quemadmodum modicapanum quantitas in amplum cliba- 



num miffa exiccatur^ac comburitur : ita & magna in angnfio ftmul comprimitur,& decoqui nequit. Quamobrem panes(di- 



cebat Galenus citato loco)ad concoclionem probatiftmifunt,qui plurimitm fermentati , & probepelaborati in clibano igne 



moderato percoquuntur.J^am profufior ignis primo [iatim occurfu adurens , exteriorem fuperficiem in tefix modum indu- 



rat,crudis incoclisque rematicnttbus interioribuspartibus.Vnde accidit, panem hunc uifu iniucundumfieri , & duplici no- 



mine,prauum qubd interne crttdus ftt , atque illaboratus : externe* uerbftccus, &praajfatus . Qui autem longiore Jpatio 



undique xquabiliter praaffatur,hic & probHin uentriculo concoquitur,atquead acl\ones,quix, cotlionem cOnfequuntur, ac- 40 



commodatiftimus redditur . Triticum in agrisfacili degentrat in lolium : prttfertim cum annus piuuius , frigidusque 



v • aduenerit,ut in lolij mentione tatius dicemus . Fit e tritkigranis iriterferri laminas igne caiefaUi compreffis oleum , quod 



t i co< ad ulcerum finus commcndant . Sitnt etidmnum , qui co utantur adpedum,& manuum rimas,quasfrigus excitauerittitem 



ad afyeram cutim Uuigandam . Meminit triticiGalennslib.\n l.ftmpliciummedicamentorum,ftcinquiens. Triticum 



Tritici uires ut medicamentum foris impofitum,primi e(i ordinis excalfacientiummon tamen nec reficcare,ncc refrigerare manifefib po- 



tefl:habet uerb ctiam quiddam uiJcofum,& obflruens.Torrb quod ex eo conficitur amyium,eo tumfiigidius efi,tum ficcius. 



Quod uerb ex panefit ca tapiafma,uim habet magis dtgerentem,qudm qttbd ex triticondmirum cum &fakm, &fermentu 



panis adiuntla habeaf.quippe cumfermentum uim habeat attrahendi,digerendiq; ea,qu<e in alto refident . Etprimo defa 



cultate alimentorum:ln cibim atfumptum(inquit)<egr£ concoquitur,flatus excttat,iaborem uentriculo infert,& caput ua- 



poribus tentat . Tottft inter Triticigenera quoque recenferi iUud fumentigenus , qttod quidam perperam Turcicum 50 



appellant. Terperam ,inquam,qubd /ndicvm, nonTurcicum,ttocari debtat . Tsiamexoccidentaiibuslndijsprimb 



aUatum efi,non ex Turcia,& Jl(ia,ut crediditFuchfius.Huius quatuvr uidimusgenera,colore tantum cumgranorum,tum 



fpicarum differentia. J^anque & rufefccntibusfeminibtts , & nigricantibus,& crocarttibus, & fubalbicantibus Indicum 



frumentumhabetur.Calamumeditarundimceum,qumiadmodum&folia,craJfum,rotundum,procerum,genicuktii,&al 



bafarclum meduUa,Sacchariferarum Arundinum modo,in cuiusfummitatepanicuiasfundit diuuifas,Jpicis pturibus tnde 



emergtntibus,mutilis tamen,& granis uacuis.nunc lutco,uunc candido, nuncpurpureo colore , proutfrugiferxjpica coto- 



ratafunt. Frutlus,inquogranauaginisfoiiactisconcluduntur,inipfo caule i lateribus prodeunt . Horum Jpica pice* 



arboris conum tum longitudine,tum craffttudine <equat,circa quam totam nuda coaceruantur grana, penitiflime fefeftipan 



tia,Uuta,acfubrotunda;pift magnitudine,inque oflo aut decem uerfus, retlis ttneis ordine digefta . E uaginarumfafligio ca- 



piUacea coma dependet,eo ipfo colore,quo grana habentur . F^dicibws nititur multis , duris, ac neruofts,fed minimi craffis. 60 



Serunt Indi hocJemen,quod MalitT^uocant, hoc rnodo : Defcendunt in agrum aiiquot fimul, recia linea dijpofiti , tquali- 



terque 



