4 i o And. MatthioJi Comm. 



**,*.*„. SESAMVM. CAP. XCII. 



SEfamum ftomacho inutilis cibus.halitus grauitatem facit,quoties inter mandendum , commifluris. 

 dentium inhxlitmeruorum craffitiem illitu difcutit:medeturauribusfracl:is,ambuftis, inflammatio- ■ 

 nibus,colidoloribus.&ceraftiEmorfibus:capitisdolores,qui£eftuationeconcitantur,exrofaceolenit. 

 Eadem efficit herba deco&a in uino:praefertiminflammationibus oculorum,doloribusque prodeft.Ex 

 ea fit oleum,quo Aegyptij utuntur . 



Sefami confid. t g i^Ametfi Sefamifanai,d quo copiofum exprrmitur oleum,officinis notiffimum fif.pauci tamen reperiuntur feplafiarij,. I ( 

 I qui Scjamipiarnas uiderint unquam,chm nuilum,uct rarif]imum,qubd agros fieriles reddat,feratur in Italia . Siqui- 

 dem quod in myropoltjs habetur,ex Gr&cia,& Tcloponnefo ad nos conuebitur . Trouenitfut Theophrajlus ejt autlor)can 

 le milio fimiti,craffiore tamen,ac altiore .-folijs ritbentibusflore uiridi,herbaceo :femine uafculis inclufo,papaueris modo . 

 Sefamum,tefteTlinio , ab Indis pnnium adueclumcfi.lbi enimcopiofiffimum ftritur,cum oleum inde maximo prouentu 

 conficiant ,nonmodb ad luceruarumufum :fed adciborum condimentum, quemadmodum nosex oliuis. Ts[on temeri 

 fcripfijfe uidetur \\uc\\ius , nihil ita,ut Scfamum,emacrarefotum,utpote cui craffior , & multiplicior arundofit , qudm mi- 

 lio,& radix quoque numeroftor . Siquidem id legimus Theophrajlo proditum ejfe lib.v 1 1 1 .cdp. xx.de plantarum hiftoria, 

 nbi fic inquit . Omnium,qu& iefiiuis fementibus ager recipit , Sefama terr& motefiijfima ejfe , plurimumque pojfe extenua- 

 reputatur, utpotequs,multiplicioricrajfioriqitecalamo,&numerofioreconftetradice,quam milium . baBenus Theo- 

 phrafius . C<xteritm,Tlantam,qitdm hicpro Sefiimo excudi curauimus,mifit ad me Tifis Lucas Ghinus pmjiantifiimus plan 2i 

 tarum indagator. jlt fiuerum fateri debeam,non aufim ego ajfirmare banc genttinum effefefamum, qubdinprimis 

 culmum nongerat milio crafiiorem , altiorem,numerofioremquejicc radices longe plnres,fed fcapumfaba <emulum, in qua 

 fabarummorefiliqu£gradatimexeunttriquetr<z,autqmdriquetr£,inqiiibus femen: Deinde quod eiusfolia non rube- 

 fcant,nec flosberbaceo fa colore . Dixi fententiam meam . Videant nunc alij,an haec pianta pro iegittmo fifamo fit recipien 

 da . C&terum duasdiucrfas im.igines pro Sefamo exhibuimus,qubd u iria qnoque fit hoc temporeherbariorum deeo fenten 

 tia:aiij enim hanc plantam,iiiam alijpro legitimo Sefamo demonfirant . Mihi quidem ( ut ingenue fatear ) neutra placet, 

 qubd utraque biftorurefragetur , qitam de SefamoTheophrafius &Tlinius tradiderunt. Hastamen plar.tas hic depingi 

 curauimus,eafaltemratione,utilludkc7oresadmonerem,qiibde£,weoiudicio,notisueri Scfaminon rejpondeant : qitbd- 



ex GaL ' " S 4 ue m mam f e Jl° errore uerfentur , quifecus opinantur . Scfami meminit Gaienus lib.v 1 1 l.fimplicium medicamentorum, 



itafcribens . Sefamon nonparum infe continet uifcofum,& pinguc-quare emplafiicum efi,& emoUiens,ac modice calidum. ?c 

 Eiufdemfacultatis efl,qnod ex eo conficitur oleum:& herba quoque decoclnm fimilem uim obtimi . Et iibro primo de ali- 

 mentorumfacuitatibus : Sefami femen ,inquit ,pingne efl , ideoque repofitum celerrime" fit oleofum : quamobrem & eos t 

 qui ipfo uefcuntur , ceieriteriinpiet,&ftomachumfubuertit,tardeconcoquitur,&pinguecorporipr<x,bet alimentum.Li- 

 quet ergo qubd uentrispartibus uigorem,ac robur addere nequit^ quemadmodum nequealiud quoduis pingue . Eft autem 



Nomina. craffifucci,ideoqu.e non celeriter peruadit. ~S.ma.yi.av Gr£ci,pariter & Latini Sefamum dicunt'.^irabes,Semfem, aut Sen- 



fera:Itali, Sifamo:HiJpam,Iorgitim,& jthgria:Ga\ii,Iugioline . 



av. L O L I V M. C A P. XCIII. 



Olium, quod inter fc°etes nafcitur,molitum,nomas,putrefcentia ulcera,gangramasque compe- ^c 

 fcit cum rophanis , & il ile il!itum:& ex aceto,& fulphure uiuo feros lichenas,& lepras fanat : ftru- 



L 



mas quoque difcutit , cum fimo columbino,& lini femine deco&um in uino:rumpit,quce cegnus ad co 

 ctionem perducuntur.DecoCtum ex aqua mulia utiliflime ifchiadicis illinitur : ii cum polenta , thure , 

 myrrha,aut crocofuffiatur,conccptionem adiuuat. 



... f , Olittm omnibus notijfimnm eft.isiajcitur in aruis £ tritico,& hordeo corruptis uligine feminibus, aut per hyemem in. 



J , bre nimio madidis,utjiiperius quoque in tritici , & hordei commentatione diclum eft.Verum etfi non defint , qui Lo* 



lium uerc tantiim exorinputent ;prouentt tamen ( ut Tbeophraflus memorieprodidit libro v 1 1 1 . capite v 1 1 .depianta- 

 rumhifloria)byemeinemte,folioangjifto,pilofo,&pingui,eiusquepecuitarepinguitudonotatur.^ nonfolumtriti- 



cum , bordeumque in Lolium degeneratfed & ipfum quoque Lolium in Triticum mutatur.ld quod non folum affirmantRjt e 

 ricoU,fed & Thcophrafius quoque tcftalur iib.quarto capfexto de ptantarum caufis,fic inquiens:Sed de mutatione in fur- 

 mam aiienigenam^cat ex tritico in Loliimi,& rurfus ex Lolio in triticum,& exfeminein auenammirandum fane efi. &c. 

 Quofit utpotius exibiianda fit nofirorum antagonifiarum optnio,quippe qui mutari plantas in melius negant , uoluntque 

 eorundemmuiationes perpetub in detcrius fieri.^innonipftTbeaphraflus Ubrofecundo cap.quinto de hijioriaptantarum 

 fcribit Typbam,& Zeiam tertio quoquc anno mutari in Triticumfan nonfcribit idem,cuprcjfumfceminam in marem mu 

 tari ? Hippocrates graitijfrmus autor,ad calcem lib.fexti de morbispopularibus,fcribit contra bos (ycopbantas : Tbae 

 t-fam Titac uxorem,qiu anteafcecunda era t , in uirum birfutum barbatumque ejfe mutatam. & Ttinius tefiaturfe ui- 

 dfje in jlfrica mutatum exfamina in marem ipfo nuptiarum die Lucium CoJficum,ciuem Tifdutanum : Kiaturam enim 

 fagacifiimam qui ncgant in melius operari,M faniamentia , aut furoreagitantur. an non exputri fimo lutovc animalia 

 gignuntur ij an non ex putri iuuenci cadauere apes procreantur,qu£ nobis fuautjfimafundunt meilaian non ex riuii Itili- g 

 quemattriagignuntitrintermuifceribus pretiofiffima metalla , & getnma •? Sikantergohi blaterones ,naturamon- 



ftra, 



