PETRI ANDREAE 



MATTHIOLI MEDICI 



Senenfis Commentarii , 



10 IN LIB. QJ/ARTVM PEDACII DIOSCORIDIS 



ANAZARBEI, DE MEDICA MATERIA. 



Tiibus ante libris , amantipme Aree , tradidimus odaramenta, 

 olea, arbores 3 unguenta , animalia ,frumenta, olera,radices, 

 fuccos , herbas ,feminaty . In hoc autem quarto difjeremus de ra- 

 dicibus , & eis , qu& refiant , herbis . 



fcW BETONICA. CAP. I. 



Estron pfychotrophon uocitatur,quoniam frigidis locis inueniatur . Latini Betonicam 

 appellant.Herba eft caulem ferens tenuem , cubiti alritudine,aut maiorem, quadratum: 

 folia quercus,mollia, longa , in ambitu diuifa , odorata, prope radicem maiora : in fum- 

 mis caulibus femen , ueluti fatureiae,fpicatum eft.Decerpta huius folia ficcantur , pluri- - 

 mos ad ufus . Radicibus nititur , ut ueratri ,tenuibus, quaeex hydromelite in potu , pi- 

 tuitofamuomitionemeuocant. Foliadaridebent ruptis,conuuIfis,mulieribus uuluaemalo oppor- 

 tunis,&adlaxandosuteriftrangulatus,denarijponderecumhydromelite:tres inuini fextario dra- 

 50 chmaecontraferpentiummorfusebibuntur. Herbamagnautilitateillatisa ferpente uulneribus illi- 

 nitur . aduerfus etiam uenenadrachmaexuino pota conuenit:praefumpta ea.fi uenenum hauriatur , ni- 

 hil nocebit . urinam ciet , aluum fubducit . Medetur comitialibus , & infanis pota ex aqua : & iecino- 

 ns , lienisque uitijs drachmae pondere a in aceto mulfo . conco&ionem adiuuat, Ci quis fabce magnitu- a ^ „. 

 dine fecundum ccenam cum melle co&o deuorauerit : modo confimili acida ru<5tantibus propinatur. & ^wtit. i . 

 ftomachicis eam manducare,& fuccum deuorare proderit,fi poftea dilutum uinum forbeatur . Datur "^J^f 

 fanguinem excreantibus , tribus obolis cum diluti uini cyatho : ifchiadicis , renum , & ueficae dolori- catecuz? « - 

 bus ex aqua . aquse inter cutem binis drachmis ex hydromelite , fi febricitant : fin aliter ex b mulfo. re- t«n legfe ut 

 giomorbolaborantesrecreat.-menfespellitdrachmae pondere cum uinopota.aluum purgant dra- ^^H^^, 

 chmse quatuor potae in hydromelitis decem cyathis . facit cum melle ad tabem,& purulentam cxcrea ^j, . i. uino 

 40 tionem. Foliaficca,tritaquefi&Uiuafereconduntur. mull °- 



BEtonka.herba eft nuUis non cognita , & innumeris pmdita uiribus . Vnde Itali , cum aliquem laudibus familiariter Betonks con . 

 extollere uolunt , unlgari prouerbio dicunt . Tu haipiu uirtu , che non ha la Betonica , id ejl , Tupluribus pmditus fideratio. 

 es mrtutibus , qudm Eetonica . Scripfit de Betoniceuiribus proprium UbeUum jLntonius Mufa clarifiimus jLugufri C£- Vfr « « Anto 

 farismediciis,mquobi&cdeeamemoritX,prodidit. Herba Betonicanafcitur inpratis,& montibus mundis,& opacis, 

 circafrutices . jinimasbominum ,& corpora cuftodit:& notlurnas ambulationes a maleficifs, & periculis. Loca 

 quinetiamfacra , & bufta d uifibus metuendis tuetur , ac defendit : & in omni denique resfanfta eft . Ceftron uocatur , & 

 fynchotrophonfiquidemfrigidis reperitur in locis , radicibus tenuibus , tbyrfo pariter tenui , cubiti altitudinem excedente, 

 quadrangulo . Foliaprofert quercus , odorata /femen infummitate thyrft fpicato,tbymbr& modo . Tolletuniuerfa plan- 



^o tadotibusferiinnumeris,quandoquidemtufacapitisq;uulneribusiUita,eamira celeritate conglutinat. Tr&flat id ta- 

 menefficacius , fi tertio quoque die iterum , atque iterum imponatur . jiiunt pr&terea tam ualentioris effe facultatis , ut 

 offa quoquc fi-atla extrahat . I{adicum ex aqua decoclum ad tertiasfotu oculorum doloribus medetur . quod item praftant 

 contritafoiia, & frontifuperimpofita .Succus dfolijsper fetritis expreffus , aut prius aqua. maceratis ,auriumdolores 

 mulcet , fi tamen addito rofaceo in aures egelidus inftiUetur . Idem dracbm<e pondere hauftus in aqu<z calida cyathis qua- 

 tuor ,fanguinem illum per inferna trabit , cuius redimdantia caligines oculis ofundic . quo f.t , ut etiam uifum acuant co- 

 meftafolia . Eadem cumfalis momento contufa , naribusq; immiffafanguinem indefluentem ftftit . Betonica decoclum ex 

 uetere uino , aut ex aceto dentium doloresfinit ,fi eo osf&pius colluatur . Herba ipfa ex tepenti aqua pota fufpiriofis , & 

 anhelofis maximiproficit . Folia meUe excepta tabidos iuuant , pnefertim qui purulenia extuffiunt . Eadem tribus con- 

 tinuis diebus deuorata dracbmarum quatuor pondere , aut exfrigidm aqus, cyathis quatuor ebibita, uentriculi dolores mul- 



6 cet : iecinoris uerb ,ficx calida bauriatur . Ex uino decocla lienis uitijs medetur . Sanat & renum uitia ex mulfo bibita, 

 duarumdrachmarumpondere:exuinoautemueteritriumdrachmammpondere,additispiperisgranisfeptem &uigin- 



KkKK. 4 *'»**" 





