io/4- And.Matthioli Comm* 



modo ad cahdas ocubrumfluxiones.Gargariffatnr quoquc utilher cum aceto adfuucium,& columeUce inflammationes,& 

 additur in unguentis,quorum ad ulcera contumacia efi ufus.Infumma ubi refrigerare,exiccare,cobibereq; opus et% bortejh 

 folanum mirifice conuemt.Quod autem HjLiicacabum t 'fiue ueficariam uocant,quodq; Arabes, & officince Mkekgngi mn 

 cupantyfoliijs vft bortenfi fimitibus,fed latioribus,firmionbusq; , fuba(peris,nec adeb,ut in illo nigricantibus . Cattlibus len- 

 tis,qui ubt adoleuerint , factiifefc in humumproflernunt . Flores ittifunt candidi,bortenfis modo ; i quibtts ueficce oriun- 

 ttir iuqlandium magnhudine , & quandoque maiores , turbinata facie . H<e otlonis compaginantur coflis , teqttatibus in- 

 terfefpatifs diflantibus . B^center edhce uirides]unt,fedper mattmtatem rufefcunt,baccis intus uinofis , qus. fmguU,fin 

 gulis iubxrent ima foliiculiparte, rubicundn uu<e acino fimius faporc auflero fimulet amaro ; ac numerofo , mintitoq; intus 

 femtne ,ipfoque atbtcante . Baccarumuis cft pr<tfianuffimanon folum ad ciendam urinam,fedadciusquoque ardorem 

 mulcendum . Siquidem earumfuccus ex papauerh aibi cremore, aut feminum melopeponum,aut cucurbiu,aut ex malua * 

 decotfo,autbordeacea ptiffana potusmirifici urmtcardonb,*s auxiliatur . ^Lffidibus adeb aduerfifiimum eft Halicaca- 

 bum, ut admota propms eius radiccfopore inexpugnabili ij necentur . Bacc<e mufto ditutce imponuntur efficaciter incipien- 

 tibus oculorum carbunculis . Caicantur e<edem in tina una cum maturis uuis,& dtebus aliquot fimul effcruefcere firiuntur, 

 fitqfmdutinumcaicuiofisadmodumutiie. SiquidemarenasmirificipeUh,&renesmundat unciarum quatuor pondere 

 potum. Efl& aliud ueficarice genus, ab boc tamen ualde diuerfum,quod hac tempefiatefcenas, attegias,pergulas , &fe- 

 neftras hmmbrat & topiario opere contexit, & opacat. Conftatbtcfotijs oblongis , perambitum laciniatis :ftoribns ex 

 candido lutefcentibtts , aut flmpliciter candidis,i quibus tteficit prodeunt uirides ,fubrotundcefenisfecundum longitudinem 

 duifuris , femine intuspullo erui magnitudtne,aut paulo maiore , ta cuius Utere ueluti humani cordis effigies uifttur , obfi- 

 gnata albo colore , necftne caufa id d naturafallum credimus,quodfortaffe huiufce nota nos doceaUad cordis affetlus hoc 

 femen pr<eflare,quemadmodum,& in Ecbio herba contra uipcrarum morfus celeberrima ,femen uiperinis capitibus fimile 2 O 

 procreauit . Cctterum SOmnificum,ftue foporiferumSOlanummmerofis ftuticatramis,denfis , furcutofisq; ,fratlucontu- 

 macibus .-folijs multis ,fubpinguibus , cotonea mali haud abfimilibustfloribusfubrubentibus ; caules per interualla^ uerti- 

 cilli in modu ambientibus fiutlu crocato bacaefigura, infolliculis hhfutis delitefcente . ^tdice nititur longa uegctaq;,bra- 

 cbiali quandoque craflitudine ; cortice fubrubenti circumtteflha . "Hafcitur maritimo trablu, locis plerunque faxofis ; adeb 

 ut mibi dubitandum nonfit , quin ptanta,quce hicfoportferumfolanum repr&fentat , legttima dici poffit, ciim omnibusfani 

 notis hocfolanigemsreferat . &finon defmtnafuti,.& quialiorum taboribusinuident,acinfidiantur,quifrhiolis,inani- 

 busq; argumentis eam oppugnent,quorum latratibus iam aurcs noflr<e obfurdefcunt . Eft & alia Somnifici Solaniffecies 

 cuius hic quoqite imaginem expreffimus ;folus anguflioribus , uenofis in humum fjettantibus , caule angulofo .-ftoribus tin 

 tinabuhfigura , fubpurpurafccntibus & in ambitu denticulatis ; & i longo pediculo dependentibus.ex quibus baccce pro- 

 ueniunt nigr<e aut ex nigro purpurafcentes,uinofie, minuto femine refert<e . qtiemadmodum & reliqu<e folanorum bacca . J<> 

 H<ecuiridi quodam tegumento ad medium ufque occultatur , cuius orificium in coronx. modum definit . B^dicem habetgran 

 dem ,flrumofam , teneram,albicaniem ; Maiofloret,& luniofertfiiSum . Vafchur in Ugro Goritienfi faluatino monte 

 interfaxa , unde aliquot nobifcum tulimus plantas . C&terum errant,mea quidemfententia > qui eamplantam, quam her- 

 bariorum uitlgus Solatrummaius nominahVeneti uerb uulgb Herba beUa donna , Solanum fomnificum Diofcoridis effe\exi 

 ftimant . Siquidcm idfruclum non profert infoUiculis croceum , tametfi eius\ bacca, largius fumpte interficiant . Vnde 

 quanuisba plantce uiribus conuenire poffint ;facie tameninterfemaxime diflant . Horum fententice adftipulatus efl Fuch 

 F-uch.error. p m mdkm alioquiperhi{fmus,infuo magno deflirpium hifloria commentano . Sed ciim in hocfe manifefti erraffe de- 

 prehendiffet , in fuo poftea paruo plantarum libro , hanc herbam in Mandragoras repofuit , earnq; Mandragom fpeciem 

 uoluit cffe , quam Diofcorides Morion uocari tradit , lapfus , nifaUor, de mo in alterum errorem . Mandragorafiquidcm 

 nomine Morion,foiiafert mandragone mari fimiiia , dodrantaii longhudine, terneprocumbentia , circa radicis fummum. 40 

 Id quod manifeflum prdet indicium , hanc perpetub cauie uiduam effe,quemadmodum c<etera mandragora genera . nam 

 pediculi,qnibusnwidragorxfiuclitsfiiflinentur,cauies dicinonpoffunt . Hinchaquefit,utptantambanc, qu<e uulgbBel- 

 la donna uocatur,in nulio Mandragor<e gencre ieghimi referendam putem : cum b<ec folia emhtat bortenfi Solano maiora, 

 palmi mcnfuram nunquam excedtntia , minimi candicantia, nec humi flratajed in caulibus exeuntia,adnatis plurimis re- 

 ferhs bicubhattbus , & iigni modo prxduris . Quinimb credidenm ego,hanc effe Solani quintam ff>eciem,antiqms fcripto- 

 ribus incompertam . liam.quantum equidemlonga experkntia comperi , uarta acdiuerfa Solani reperiuntur genera . 

 Trouenit h<ec ptanta,quam cgo Solanum maius appeUo in montiumfytuisfoiifs hortenfi Solano maioribus ; caudice bicubi- 

 tali,tricubitaliq;,& quandoqui maiore,fubrutito colore,ramis numerofts atis muitis concauis,in quibnsflores oriuntur lon 

 ghlutes digitati uocatce xmuli , protixo pediculo & campanuU inflar concaui, coiort ex paUidopurpurafcentc ,capillaceis 

 tntus (laminibus. Hisflaccefctntibus , bacccefuboriunturfmgutatim i fuo pedicuio dependentes,difjeclo , breutq; calyculo 5 

 ccmprebenfie . Ha maturefcentts nigricant ,acino uu<emagnhndine,peUucida extcriuscute-. Ecedem uinofo fucco re- 

 firtcefhitacpariternumetofoatqueminutofemine. Bgdicemfundit longam ,craffamq;,aibicaniem , & fucci plenam. 

 Tiaiitatafemtt , Vere appetente , quot annis exeadem radice repuUutat;fcmperq;aucJior prouenh uiribus.Mamco cor- 

 rcflondet folano , fcdfacit ab codem ptunmum differt . 'Ham baccce ipfie deuorat<efumentes dementant , & infurorem 

 a?tmt ,adebut demoniaa facli utdeantur . Inducunt tamen fumentes quandoquc m uetcrmm . -^arn &puerosquof- 

 dam ex harumbaccarum tfu morluosfcirnus,qth difcriminis ignari eas uu<e uice deuorarunt . ?\(ob defunt quoque qui hanc 

 plantamThcophrafii Mandragoram efje uelint. Verum &ipfi haUucinantur,qubdis eius hifloriammimmi defcribat, 

 fedtantumdefiu£iumeminerit,quinonfi>lui)iin hacpUnta \xydHt *gi ohvfnr reperhur ,fed in alijs qudm. plunbus. 

 Sed hi ( quantum uideo) ex unguibus ieonem dtfcribere uolunt,cum & Vrfi , & Tigrcs exungues non habeantur.Sunt qui 

 hanc piantam km in ufum medicumfut aiidio)trabant . Siqmdein,ut quidam promhtunt experimtntatores, aqua d tota tf 

 plantadiftiUata,potaduorim,autadfummumtriuntcQLbkarwrummciifiira,internasm 



nuilo 



