1 2 1 6" AncL Matthioli Coram. 



terrapemiflasuelfoiiscalorpaulatimconcoquat,ueiinfignis propter calorem ficcandiuis,qu& terr& infit,conft>iffct: 

 C»« pauc;, cur utroque enim modo ex eis poteft effici lapis . J^cque necejfe eji confingere , aut comminifci alim nim , qu& idipfum agatt 

 wiilti Upi4es qudm quatuor qualitatum , aut eam,qu&ab ipfis interfe agentibus , 0- patientibus orta loco tribiiitur . Sed hic nobisfu- 

 ^* M * bitinquirendum,cur tmustantUm quandoque gignatur lapis,cur uerbpiures uno loco cfficiantur. Fitigitur ,utarbitra- 



mur,unus tanttim lapis,chm iocus,qui concepit materiam,folidus fuerit , ac meaxibus carens . Quippe conclufus calor om 

 vern turn operam , tumfacultatem undique in materiam conferens , unum duntaxat lapidem gignit , & ipfum quidem ma- 

 gnum,aut paruum,fecundum materk qmntitatem .qmpropterpierunquefingularesdfiigore tfficiuntur , ciim puriffimi 

 fucci , ex quibus conflant , varius multi ac magni in locmn unum congregentur . Verum contrd plures gignuntur lapides y 

 fi locus non fuerit piani folidus ,fed meatibus refertus,per quos calor ipfe difcurrere queat rnam fi meatus pauci fuerint , 

 calor materiam diuidenspaucos efficit lapides ;fm tnulti , multos . ^d h&c plures generantur lapides non modb ex pr&di- l ° 

 clis ,fed etiam ex materia diuerfitate . quandoquidem calorpartem unius generis fecernens ab alterius generis parte i plu- 

 res efficit lapides . Itemplures efficiuntur ex multis unius loci receptaculis , in quibus infufa materia in plures partes di- 

 uiditur :fiquidem m eafiigus non minus , qttdm calor uiresfuas exercerepotefi . Qw lapides pr&terea pro diuerfa materi* 

 mole magui , aut exigui redduntur . Iifdem modis quoque glarea, &filicesfiunt : etft ijfiepius aqmrum impetu, quifaxa 

 ftangit , & comminuit , efficiantur . Uatlenus caufas explicaiiimus,qu& lapides , & metalla efficiunt .nuncad eorum dif 

 , ferentiasprogrcdiamur . Colorum itaque difcrimina , qu& in lapidibus ffietlantur , materi<e,ex qua gignuntur , diuerftta- 

 K€s P uade uarij. tem indicant . unde unus & idem lapis fiepe uarios colores confequitur , qubdfiat ex diuerfi coloris materia . Deinde ca- 

 lor , cum ipforum lapidumftt opifex , coloribns materiam inficit : nam obfcurosipfius colores Muflrare , illuflrcs uerb ob- 

 fcuros reddere poteft . Cuius ejfetius exemplum clarum habetur in coloribus ijs , quibus fitlilia uafa pinguntur . nanque 

 colores omnes , qui ad uafa fitliliapingenda, uel inficienda parantur , anteaqudm infomacem conijciantur ,ab hispluri 20 

 tnum diflant , qui inficlilibus ipfis igne torrefaclis ,poflea uifuntur . Quandoquidem etft fitlilia &risfquama fuperpor- 

 phyrite lapide kuigata , admifla aqua , infecla rufo colore , &risferi modo , appareant , ignem tamen fornacis experta,ui 

 ridta efficiuntur . Sicut & color , qui exferrifqmmaparatur , mellinus efficitur . Lapis etiamnum,quemfiguii noflratet 

 ttulgb uocant zaffara , porphyrite lapide l&uigatus , colore fubnigro cruda adhuc fitlilia tingit :fed igne percotlus , in c&- 

 ruieumpr&flantiffimum mutatur , ut nobis aperte declarat c&ruleus , ac pulcherrimus iile color , quem uulgb piclores uo- 

 cant Smalto : is enim ex ipfo lapide Taffara nominato , cum uitro mifio in uitriarijs fornacibus efficitur . Verum hanc co- 

 lorum permutandorumfacultatem infiigore non inuenias . quare lapides ab ipfo coadti colorem eundemferuant , quo prius 

 eorum materia infeclafuerat . Ex his'adduci poffumus , ut non temere credamus , qubd\pleriquefiuuiorum , ac torren^ 

 tiumfilices coloribus infuperficie tingantur : quoniam modb aquarum inundatione madefiant,modbfolis calore ficcentur. 

 Solis enim calor , d quo ftlices ipfi aflate Sirio ardenteadeb incalefcunt , ut uix tangipoffint , ipforum quidem colores(ut fi JO 

 Metallorum c~liliumfornax)facil£ immutare potefl, licet id magis euenire confietin eorum fuperficie,qudm in centro . Differunt & me 

 differeua? j>lu- u ^ mer £ s co i m y jpfaj on 7 f a p 0re } d ore , p on dere , &facultate . Color primum uarius in metaUis conffiicitur, narti 

 unumquodque fuum fortitur colorem , jlurum fiquidem inter metalla ideo fului coloris efl , qubd calor uel tcrram in fia- 

 vedinem quandamfynceram uerterit , anteaqudm cumaqua mifceretw , uelfuccum ipfum moxfuturum attrum . J.es ue 

 rbfuumcoloremhabet,&eumquidemfubrubrum,eo qubd terram nonnihilimpuram adufjerit calor . Ferrum autem 

 fubnigrum eft , propter terram ualdc impuram , & aduflam . Mgentumporrb candidum efi , qubd terra eius fuerit al- 

 ba . Eadem in c&teris fingulis colores inuefligandi ratio '. Sequitur deinde eorumffilendor , & nitor , qui ab aqua tan- 

 tianiut ante diximus)prouenit . Ex quo fit , ut qttantb humor ipfe tenuior , denfiortpuriorq;fuerit , eo metallum nitidius 

 acffikndidius tfficiatur. quam ob caufam reliquis hac inparte praftat aurum . Mque hmcetiamfaporem odoremq; fibi 

 metaUa afcifcunt : dum enim aurum igne comburitur, terree ipfius fynceritate,qua optimi! cum aqua commi/la eft ,fumum 40 

 perexiguum,&uixfinfibilem emittit,<& ditlcem,acfuauem magis>qudm fostidum. jlrgentumuerb contrd t qubd 

 terram impuram , licet combujiu difficiliorem obtineat , plusfumi erutlat , qudm aurum , &fubfatidum quoque odorent 

 exhalat . Sed tam ferro,qudm &ri multb maiorfumi copia effunditur,atque und odor longifostidior,qubdfcilicet adufiam. 

 conttneant terrarn . Tlumbumdeniqueacfiannum,ob aqtt& redundantiam ,hebetes admodum odores promunt. T^ec 

 alia de caufa tum &rea , tumferrea uafa , qui rem hancfcitt! cognouerunt , ab ufu coquimrio abdicauere , qudm qubd adu 

 fl& terr&,quam poffident,ualde amara qualitate cibi omnes,qui in huiufcemodi uafis uel coquuntur,uelparantur, uel afpor 

 tantur , uel reponuntur ,faciU inficipofiint . Id quod non modb guflum male' afficit , & exafferat ;fed etiam m ttentrictt 

 lo naufeam , & fubuerfioncm commottet . In hoc ergo admonitosfeplafiarios uolumits ,utab horum uaforum ufu caueant: 

 nam quandoquecompertum eft , qubd acida medicamenta in cacabo &reo(qu&fuitpharmacopoi& uelignauia , uel impe- 

 ritia)deco£ia,fieuaac pericuiofa intuierunt &gris fymptomata . Tr&terea metaUaomniaponderofifiima funt : cuius rei 50 

 caufit efl denfitas ipfa,qu&fequitur bonam terr& cum aquapcrmifiionem . Hincfit,utgraui(fima qu&que pondera metaUis 

 liquefaclis fupernatent , modb maiorfit metallorum quantitas , qudm rerum , qu& ipfis demerguntur . M huius rei expe 

 rimentum quotidiefacere licet,fi argentum uiuum in aiiquod uasinfundatur , eiq; metaUica ponderafuperponantur , auro 

 excepto,quodfolum inter c&terafmdumpetit , quoniamplus c&terisponderet : argento enim uiuo ipfa pondera non aliter 

 fupernatare deprehendentur,quam aqu& ligna . C&terum aurttm in ipfo mergitur,non modb qubd ponderofius fit;fed etiam 

 qubd cognationem qmndam , & quaft confenfum cum ipfo habere uideatur . MetaUa infuper , qu& liqucfcunt , ijs qu& at- 

 tingunt ,mmimi adh&rcnt : nec eadembumetlant ,nequeetiam labuntur ,ut c&teri aquei liquores tamfoffitij ,qttdmd 

 plantis , autanimaiibusprodutti :fed eorumpartes inuicem coguntur ,fimuiq; coh&rent . Idq; nonaiia rationefieri con- 

 flat , qudm qubd tam bona ,firmaq; miflio reificc& cum humidafatla fihut ficca obfiet humid& , ne adh&refcat , & hume 

 liet : humida uerb contrd impediat,neficcaprorfus conquiefcat . Qu& quidem miftio quoniam in auro perfcilifiima reperia 50 

 turddeo boc igne nunmtam abfumitur . nam citm eiuspurifiima terraftt cptimi cut» anm permiftaM^rem ftringit , & 

 — -- continety 



