1228 And. Matthioli Comm. 



tiffima cenfetw, qu& clara>peUucida,tenuis>pwa,frufiiUorum,&faporum omnium expersdeuisque reperitw : necnon qu* 

 igni admota citb calefit,remota uerb ocyfiimi frigefcit,guftu iucitndo: qu& denique celeriter pr&cordiapcrtranfit , &fine 

 ulla uentriculi mole{iia labitur, &fecedit . Talis autem ea effejolet, cmusfons ad orientem fokm erumpit , curritque fu- 

 per lapides,atitarenam,autpwiffimam terram.-qu&que &fiate fngida, hyemeautem calida manat . Omnium tarnen pr&- 

 ftantiffima eftpluuialis, eaque pr&fertim,qu& &flate media pluit,ftlente ccelo . Huicferi illa refpondet,qu& eodem tctnpo- 

 re cum tonitruis defcendihtonitruofaproprii appeUata . %/ltea, qu& maxima aeris , ac uentorum proceUa , temfico toni- 

 trtmm,fttlguntm> & grandinis impetu,ex uelociter concitatis nubibus calo demittitar (ut in commentario librifexti epide 

 miorumfcribit Gaknm)in human& uit& ufum admitti non debet . Vorrb aqua ciflernarum non tot fani landibus commen 

 danda uidetur,licet d qudm plurimis medicis laudetur . Siquidem non modb noxia exifiit,qubd mifceUa qu&damfit diuer- 

 farumaquarum,qu&indiuerfisannitemporibusimbicoUigunturexpluuia,tum ex grandine , & niuibus hyemali tempore *9 

 m tetlis colliquatis;fed etiam qubd aqua omnesfiationari&putrefatlionifacili fint obnoxi& . Qupfit , ut aqua in cifiernis 

 coUefta(fi rem recli expendamus)fyncer&pluuiali minimi fit comparanda . Dicendum igitur erit > aquamfic ajferuatam 

 eb pluuiali fyncera deteriorem effe,qub magisfuerit niuium,& grandinum liquationibus commifta . Quandoquidem ( ut in 

 libro de bonitate aqu&fcribit Gaknus)qu& d niuibus & glacie coUiquefcit, concoftiomm impedit, urinam cohibet: peclus» 

 fulmonem,ac uentriculum mali habet>conuulftones , laterum dolores , & fiattts generat . Quod alia de caufa non euenit, 

 qudm qttbd citm inglaciem , uelniucm concreuit,omne,quod tentte inerat,deperdit . Tutealis pr&terea gratiis quidem cfi, 

 &grequeconficitur,necfiatuiquidempotefl,qubdfitputredinisomnisexpcrs:ucruntamentantbminus fuerit damnanda, 

 quantb frequentius hauritur, uelfi ifubterraneofontefcaturiat . Sequuntur lacuflres, & palufires, qtt& omninofunt im- 

 proband&,nift co£i&,uel igne defliUat&fuerint. Fluuiatilis deinde probatur,uel improbatur, pro concurrenttttm aqttarum, 

 & rerum inieclarum qualitate, quemadmodum ijs omnibus euenitflumimbus,qu& magnas perltmnt ciuitates . "Ham qui- 2 O 

 bus animalia putrefacla,excrementa,& urbiumfordes ineffe fentiuniur,e& ab alimentorum ufu abdicand&funt , nifi longo 

 temporis tratlu magnis fiWdibus afferuat&^ac def&cat& clarefcant, &prorfus expurgentur . ut Bjmani faciunt cumfui Ti 

 bcris aqua>qu&pr& c&teris hacfacultatepoUehut clara fa£ia,ad centum,& plures annos perduret incorrupta . jid h&c tto 

 xi&funt,qu& plurimam terr& miflionem confequuntur, qubd non modb uifcera obfiruant;fed & calculos in renibus, & tte- 

 fica procreent . C&temm aqu&,qu& lapideumadmittutfitccum, de quofatis diximus in prima huius libri commentatione, 

 prorfusuitand&funt^utqu&potantesfirangularepofiint^eofanimodo^quo epotumgypfum . quippe h& arterias obftruen 

 tes fpirituum tranfitum intercipimf.quin & alimentum in corpus deferri prohibent . Quocirca huiufmodi aqu& potabilcs 

 nonfunt , neqwe in ciborum coquendorum ufum rccipiend& . Quemadmodum ncc iU& fanis probantur , qu&fal , nitrum , 

 cbalcantum, dumen,& alia id genus concreti fucci continent . quanquam omnes in medicin& ufum ueniunt . J^am qubi 

 omnes pr&di£iis excalfacientibus medicamentis refert&fint ,frigidis , & humidis morbis laborantibus utiliffimi exhiben- JO 

 tur : ijs uerb noxi&funt , quid biliofis uel acribus proueniunt humoribus . Salf&,fi bibantw , pituitam eijciunt , fangui- 

 rtcm in uentriculo concretum dijfoluunt , aquam intercutem exiccant , & obcfa corpora extenuant . Sed his conjumptis 

 potantesfiticulofos reddunt , uentriculum l&dunt , intefiina abradunt &fcabiem, &pruritum excitant , utpote qu& non 

 obfcurifanguinem acuant , & fuafalfedine adurant . Clyfieribus infufie pituitam attenuant, & detrabunt , & ex ea pro- 

 gnatos dolores mirifici toUunt . Faftis ex ea balneis aqu& cutem fubeuntes refoluuntur ,fi nouus ftterit morbus : frigidi 

 neruorum dolores mulcentur , peUorisfiuxiones cohibentur, excalfitqtte uentriculus frigiditati obnoxius , & humiditate 

 languefcens : quin & pituitofafcabies curatur . Tollitur quoque,uapore ex ijs calentibus accepto , tum capitis grauitas» 

 tum aurium cruciatusifotu uerbfr%idi tumores, & totius corporis fugilkta delentur . 1$itrof&,fi bibantur, corpus per- 

 turbant , pituitam deijciunt ,fceminas prolificas reddunt, &flrumas abfwnunt . Jlfalfis h&facultatibus non difiident, 

 pr&terqudm qubd in omnibus illis ualentioresfunt 7 non adeb tamen adfiringunt ,fed ualenter abflergunt . quare & fcabio 40 

 fosmundant,& aurium ulccribus medentur,incertosq;earumfonos,atque tumores difcutiunt . Muminof& admo- 

 dumadfiringunt . proinde mirum non efl ,fi uentriculum roborcnt , qui crebris uomitionibus imbeciUtts ejficiatur . Vte- 

 rifluxiones cohibent, abortum prohibent,& in his pr&fertimfaminis,qu& antefostus maturitatem plertinque abortiri con 

 fueuerunt . uefic& ulceribus medentur : & oris , gingiuarumq; inflammationibus ,fi ex eisfiequens coUutio fiat . Garga- 

 vixatu non modb dellillationes adfauces inbibent,fed etiam confiuxos refoluunt humores . Idem pr&flat balneum ex ijs pa 

 ratum.confert enimmagno iuuamento exterioribus totius corporis exukeratis particulis , ijsq;pr&fertim,qu&defin- 

 xionibus tentantur . Cruentis item expuitionibttsfubuenit , anum procidentem reprimit , &fudoremfuperfluum cohibet. 

 T^pcet tamen tam ittpotu , qudm balneo , ijs qui uifcerum infarttu laborantes infebres facile mcidere poffunt . Torro 

 aqu&,quibus cbalcanthum, aut mify , atttfory,aut melanteria immifcetur,cum omnia eademfacultate confient, aluminofis 

 faneptrfimilesfunt : ueruntamen h& ualentitis fiium obeunt muntts , nempe qubdpr&ter adftrit~toriamfacultatcm,fuccum 5 o 

 etiam admodum acrem obtineant . quamobrem fcrpentibtts ulceribus , acphaged&nis opttulantur . Sulphurofie excalfa- 

 ciunt,ac efftcaciter nerttos emoUiunt . proinde refolutis , conuulfis , tremulis , flupidis, contratlisq; peridone& inueniun- 

 tur . E&dem compaginum tumores difcutiunt,& dolores mitigant ; nam ubi quifpiam coxendicum dolore , attt podagra, 

 uel chiragra uexetur , fulphurofie aqu& balneo magnopere iuuatur . Tr&flantpr&tereaad iecinoris , lienis , ac uteri dolo- 

 res,atque tumores in ijsgenitos mirifici refoluunUuentrkulum tamen laxant , & infirmant . Bituminofx , etfi pot& inter 

 nis quibufdam morbis conueniant , & balneis adhibit& aliquo temporis traftu neruos emoUiant , ac excalfaciant ; attamen 

 caputrepknt,fenfushebetudineafficiunt,pr&fertimq; oculos.Qu& autem jlrmenu,aut caruleilapidis,aut &rugims ,atit 

 chryfocoU& aliquid admiftum habent , fi bibantur , uomitiones concitant : ablutionibus uerb pbaged&nica ukerafifiunt. 

 Qu&pr&terea auripigmentum , aut fandaracham continent , peclus dilatant , aftbmaticis , &fuft>iriofis profunt , & om- 

 nibusfitgidisinuniuerfum morbis opem ferunt ,quibusrefpirandtfacultasimpeditur . jtere& oris,&genitaliummem- £ Q 

 brorum ulcerafanant : quin & faucium , & oculorum deftiUationibus auxiliantw . Qu& deniquefeneefunt , uentri- 



