1 3 f 4 AncL Matthioli Comm. 



K«w.VA/for. COERVLEVS LAPIS. CAP. LXVI. 



COerulei origo ex rerarijs metallis in Cypro . copiofior ex arena litorali fecundum quofdam fub- 

 cauatos fpecus maris inuenitur,qui magis probatur.. Eligi debet inebriatus . Vntur ut chalcitis. 

 lauatur ut cadmia . Vim habet reprimencem , & modice erodentem . cruftas gignit, & exulcerat^ 



Carulei lapi- /^ Oeruleum officina jtuicenna dotlrinamfecute , lapidem jtiuii , uel La^uli ttocant . Trobatiffimm , qui fcintillis 



dis confid. V^/ ameis emicat . Lapis bic ( nifaUor ) cum jtrmenio non obfcitram habet cognationem , qttbd non modb utriquefi- 



tntd in ijfdem proueniant metallis , promifcueque oriantur ;fed qubd etiam vfdemferi uiribus prxditifint ad atram bilem I O 



deijctendam . quofallwm efl , ut Mauritanorum quidatn alterim cumattero meptifiimi confuderint . C&terum quoniam 



tradidit .Auicenna , cui fubfcribit Mefues , cceruleum fiue ( ut eorum nomine utar ) A^xuium fepticts , ac putnfacientis 



tffefacultatis , non defunti recentioribus , qui eum detejientur , quemadmodum & catapotia , qute ad atrabiliarios affe- 



fimextapideipfoccsruteopa(fiminpbarmacopolusparantur:iquorum numero efl Fucbfius medicus noflrte tetatisccle- 



bns,infutsparadoxis. Verum quanuis confusi fatis de Cceruleo , & jtrmenio fcriptitauerint Mauritani ;non tamen 



vbflat , quin vj bilem atram pellere queant . Id quodpriores uetercsquc Gr&ci , uel ignorauerttnt, uelfilentio diffimulam- 



runt . Torrb Catenus , etft non explicuerit ccsruleum atrctbilarios bumores ducere;tamenfcripfit deijcientem haberefa- 



cultatem . Qubd ciimfortaffe perpenderent jlrabes , qui multorum medicamentorum , quec Gr&cis incognitafuijfe uiden- 



tur , diligentifjimi fuere indagatores , inuenere tandemfatlo pluries periculo , ccsruleumatram biiem peculiariter deijce- 



re. Sedfi(ut in pr&cedenti capitc oflenfum efl ) ufque ad Aiexandri &tatem i ueteribus nemo nouerat jlrmenium itt de- 2 o 



trahenda , citra noxam , atra btlefacultatem habere albo ueratro parem , mirum quidem non fuerit-,fi etiam tongo pbfi 



tempore , idfcripferint jlrabes ,uel qubd ab eo fortaffe acceperint , uel qubd exfe ipfis idfacultatis jlrmenio mefje adin- 



venerint . Tr&terea cum ytrmenium,& Caruleum non modb in ijsdemproueniantmetallis ( ut in pturibus Gcrmanu lo- 



cis nos ipfl uidimus )fed fimul ,promifcueque oriantur , adebut Cceruteifruflum , jtrmenu non modtcu m cor,tineat,ficut 



i conuerfo , retli quidcm exiftimaripotefl , pariferifacuttate , uet non admodum difpari hofce iapides ejjc pr.&d'itos . 



Mauritanoru Hincitaqutfit ,utmihiplani MauritaniaFuchsij,& aiiorumcalumnia uindicandtuideantur. Quippe cum cerncrcnt . 



tutela. naturam bos Upidespromifcui,indiflin6lequeprogignere , quid mirumfi ipfam imitati,eorum biflomm & facultatem in - 



diffcrenter tradidcrunt <? ckm pro certo ex bis exifltmandumfit , nil aliud ejfe ytrmenium^udm ccerulei materiam,nondum 



d catore in term uifceribus adfummum perfeffeque cotlar.i . quemadmodum chalcitis, mify,fory nil aliud effe creduntur, 



qudm chaUhanti materiam . H&c igitur cum accurati perpendijfet clarijfimus Manardus Ferrarienfis, ubi infimplicia rne $ o 



dicamenta d Mefue confcripta diligentijfimi adnotauit , eorumfententiam refellit , qui cceruiet ufumfua tantitm dub~ti opi- 



nione tam acriter uituperant, his uerbis . Cceruteo Grteci nuilam uim deietloriam adfcribunt ,fed uidentur ha uires ah J.r 



menio deriuatta . jlrabes enim utrunque confundunt . Serapioquidem,& Jluerroesfuh iaiuii nomine de J.rmenio tra- 



» Bantes , jlutcenna de ylxuto fcribens ,feri ei omnes uires attnbuit , quas Gr&ci utrique . De ytrmenio uerb ea fcribit, 



qu&Gr&ci : foium addens , qubdatrambilemmagispurgat,qudmcyaneus. Qu& omma licet uera fint ,non tamenega 



bis accefjerim , qui nonfccus ac pernicioftfiimumuenenum hunc formidant . Experientia enirn certafcio , qubdfi beniab- 



luatur , multum iuuai , & uel nihit , uel parum t&dit . h&c ille . In cuius certi fententiam umjquifque mcdicusfaciii deue- 



viet , qui potius rationatisfit , qttdm pertinax . J^am etfi dixertt Auicenna cceruleum exedentis effe ficuitaus , boc qui- 



dem non impedit , quin hauflum atram bitem deijcere poffit abfque noxa,fi diligenter fuerit ablutum . quandoquidem eius 



feracutajepticaquefacultaspluribustotionibusabeofacititollitur. Trxferturin bunc ufumquod aureis mactdispet- ^ 



lucet : nanqut id , quofeplafitn abundant , &quo in Germania pitlo}rios cotorcsparant, tumfacultate imbecillius,tum igno 



bilms , babetur . Memini mead nonnullas tam <aris,qudm argenti fodinas accejfiffe , in quibus & ccerutei , & A rmentf m 



acerubs congefli plurimum uidi: attamen nuUum mihi in ijs locis caruieum repertum eft, quod aureis ful'>eretfcinttllis , eo 



qubd non proueniat hoc nifi tantum in aurifodinis . Idcirco ccerukus iUe color, qui uulgb nobis dicitur AlTurro oltra- 



marino,ab omnibus magno ceflimatur pretio . Fit enim is ex cceruteo lapide , qui tantum in auri mctallis in orientalibus 



Carulei uires regionibusfoditur,omnium pr&flantifiimus . De illo autcm,qui ex arena in mans tttonbus inuenta confiatur , quid plura, 



ex Gal. dicam non habeo,quam fcrtpferint Diofcorides,& Tlinius . Ccerulei uires retulit Galenus tib. ixfimplicium medicamcn- 



torum,fic inquiens . Cyanos medicamentum acrifacultate eji,tum detrabendi,quam K*Sa J pniK.bM uocant.tum digcrendi, 



potemiorc qukm cinnabari . intjl qttoque ei nonnulia adflriclio . htsc Galeniuerba . Qute fani uei non iegijfcuet non ani 



.. . maduertifle Manardus ex eo deprebcnditur , quod cceruleo Gracos nuUam uim deietloriam tribuifje jcriptum retiquerit . * 



Nomma- / r , . , *\ , / . ,. , , , . />,«:••, J 



Kuctco s *i$o(Jic Cr<ece,Lattne uero Cceruteus lapis uocatur : Jlrabice, Hager alczaoard,La%iuard,Jeu J.tu.1 ; ojpcmihLa- 



lapis %tdi: ltalici,Tietra cerutea : Germanici,Lafaur ftein : Hijpanici jL%ul . 



IVJW*. INDICVM. CAP. LXVII. 



INdici duo genera . unum fua fponte nafcitur , tanquam fpuma , germinatione Indicis arundinibus 

 exiens . Alterum infecloria? dant officina' ; & efl: Ipuma purpurea innatans cortinis , quam detra- 

 d:am artifices ficcant . Optimum exiftimatur,quod ccerulei fpeciem prabet, fuccum fuum foi bet, & 

 Jasue . Inter medicamenta eft,qu£ leuiter adftnngunt,& inflammatioues,tumoresque rumpunt . pur- 

 gat,&ieprimitulcera. 



Indicus 



