i^6 



And.Matthioli Comm. 



Ritio cotnme 

 tarioruminit- 



brumfcxtum. 



toxicaappellantur : itidem aconitum,& mel,quodin HeracleaPontica gignitur. Strangulatio non mi 

 nus in fungis,quam in fanguine taurino,la&e,aconito,ceruffa,gypfo,confpicitur . In fumma, difficik 

 unum uni ueneno proprium inuenire fignum,quod hauft um,guftarumq.uirus prodere poffit.-maxime, 

 quod haec cxterorum etiam uitiorum,quae in corpore exoriuntur,communia fequi iblent. Csterum in 

 his,quaeceleriter enecant,noxam fignis forfitan indicare poffis,fi ad ea refpexeris, qua? fumus difturi. 

 Sed in ijs, qui ad longas sgritudines fpe<5tant,nihil ad medendi rationem difficile, duntaxat quod per- 

 tineatad indicia noxar,utpote cum uenena ftatim,atq; prsefentaneam uim illam perdiderunr,rrar,frnu- 

 tatainlongos affe<5tus,communia reliquorum uitiorum remedia,compofitionesq.flagitent,cum uene 

 fica proprietas nonamplius infit . Si uerolongafitaffecl:io,in aliquod diuturnorum morborum genus 

 recidet,aquibusfacilcfueritmedendirarionemaflumere.Seddeijs,qua?gencraliterauxiliatur,ha(ae l9 

 nus . Confequenter qua? priuatim fingulis profunt,fcriptis mandabimus ,fi prius figillatimexpofueri- 

 mus,qu£ ex fingulis ordinibus exitialem,aut maleficam uim fortiuntur , ut medicina? ftudiofi ea caute 

 obferuent,quoe ad rationem falutis fcripta inueniuntur: quod nonnulla eorum,quibus ututur, uenenis 

 lint commifta.Incuria enim magnas adfert noxas,& fa?pe continuo ufu eorum,homo in perniciem agi 

 tur. Proinde animalia,qua? exitiofam uim habent,haec funt: cantharides, bupreftis , falamandra, pino- 

 rum eruc2,lepus marinus,rubeta,& rana paluftris muta,deuorata: hirudines . Semina funt , hyofcya- 

 mus,coriandrum,cicuta,gith,pfyllion. Liquamenta, meconium , opocarpafon, thapfia? fuccus , elare- 

 rium,mandragoras. Radices,quas mittit chamxleojaconitum.thapfia^ueratrumjxia^agaricum nigru, 

 ephemerum,quoda!iqui Colchicum uocant,quod in Colchidenafcitur . Arbores, herba?, oleraque: 

 fmilax,quam aliqui tithymalum appellant,Romani taxum : folanum manicum,quod & dorycnium di 20 

 citur: fardonia herba,qua? ranunculi genus eft: corniculatum papauer,pharicum, toxicum, ruta fy lue- 

 ftris,fungi . Ab animalibus,taurinus fanguis recens,lac intus coagulatum , mel Heraclexin Ponto ge 

 nitum. Metalla,gypfum,cerufIa,ca!x,auripigmentum,duo fandaracha? gencra,fpuma argenti , adarce, 

 plumbum,& quod argentum uiuum dicitur. E liquoribus domefticis, uinum abunde poft balneas po- 

 tum,aut paffum,& frigida aqua fimiliter. 



COMMENTARIVS MATTHIOLI. 



A g n v m fanS, & immenftm benejicium acceptum referre debent fapientifftmo Diofcori- 

 dinonfolummediciorbisuniuerft;ftd etiam uniuerfa fmul bumana natura.qttippequbd 3° 

 Uartem medicam illuftrauerit quinqite fuperionbus libris, in quibus infinitorum fimplicium 

 medicamentorum hiftoriam,ac facultates mtro ordinetradidit :fine quibus nullo quidempa- 

 ilo agntudinespropellipojfcnt ,nullaque earum noxa deleri , quibus uitanoflra conflicla- 

 tur , ac toUitur . Sed longd plura adhuc beneficia etdem accepta referri debent , qubd dein- 

 cepsinhocfextouolumine,exa£iijfimaJcientia mirabilique doclrina , ac ratione explica- 

 uent , & quo modo quifque lethalia omnia uenena pracauere poffit , & qua etiam ratione 

 fuccurrat, ne eadem perniciem , uel aliquam inferant noxam , qu<e primptr impntdentiam , 

 aut malitiam,uel dolum intus in corpus ajfumptafuere . T^am ttft medicamenta tam ad uniuerfales , qudm adparticula- 

 res morbos) quiquotidic inuadunt i affliguntque humanum ccrpus,neccjfaria plurimumfemper extiterint> apprimeque uti- 

 lia-y innumeri tamen habentur morbi, quiferuata tantum uiclus ratione, natur<e duntaxat ope pelluntur. Secus aittem eue 4° 

 nit ijs, quibus uenenum exhibitum fit . qttandoqwdem nifi prius bauftis pr<eftantibus admodum antidotis ueneno pneuene- 

 rintyud poft ipfttm affumptum remedia non admiferint, rariffimi uel nunquamnatura uiribus feruantur . Quin potiits eos 

 pkrunque uita dtficit, quiuenenumhauferunt,nift qudmprimumfuccurratur remedijs . de qttibns itaabunde , accurateq; 

 fcripfitDiofcoridcsm Galcnus & grauijiimus autbor,& medicorumfacili princeps, necnon tota pofteriorum Grttcorum, 

 dr Mauritanorumfcbola , ipfttm in hoc adeb diligenter ftntimitati-, utab eo omnem buiufce facultatis dottrinam didice- 

 rint .Cuiusrei ampltffimus teftis e(l Galenus libroprimo de antidotis. Quamobrem omnibus perjpicuum ejfe poteft, 

 Diofcoridtm in hac uenenorum , <equ£ ac in illa medicamcntorumfacultate , omnium facili principem , & magiftrum cx- 

 titiffe . Itaque citm in alios eius quinque fuperiores libros,commentarios(ut puto)non inutiles confcripferim , me equidem 

 opcr<eprcciumfac7unm putaui , ft libro quoquefexto commentarios adderem ; prtcfertim cum nouerim qudm utdcfit , ac 

 nectffariumbomines in uniuerfum affequi tum modum , tum rationem tampr<ecaucndi , qudm curandi uenena , nonfolum 50 

 ea,qu<eintusincorpus Jumuntur ;ftdetiam qu<g, uenenoforum animalium morfu,uel ittu eiacttlantur , & relinquuntur . 

 Siquidcm maltfica uenenorum uis , adeb grauis,& potens humanx naturx Jemper extitit inimica ( huic tnim magis,qudm 

 cctttris aduerfatur) tantaqueuclocitate fuum exequitur muuus ,ui f&penumero eundem prajiet ejfeclum in corporibus 

 noftris , quempr&ftat uoracifftmus igms , ft quando ad aridifiimas peruentrit paleas . Fit emm , ut plerunque uenena , 

 dum iubent quifnmpferunt , uel icli languent , medicos accerftri , eoufque corports humores infiaant , atque etiamprin- 

 cipespartes,utJubindenibd,uelparumprofintremedia,&qudmpraftantiftima antidota. Quapropter retle Galtnm 

 libro. III, dejimplicium medicamentorumfacultatibus cap.XZ 1 1 1 .fcriptum reiiquit , qubd quando uenenum putredi' 

 ne, & erofione enecans,grauemcorporiintulerit noxam ifieri quidcm non poteft , ut amplius uincatur , fupereturqut , 

 uel uitlus ratione , ud gcneroforum medicammum ope . Ex hoc itaquc acccpiclareque cognoui , qubd fi in bunc qiioque 

 librumfextum commentarios nonfcripftjfem , prxftantiorem , magisqite uit<e bumatue necejjariam mcdicamcntorum 60 

 partcmyinuilam filentio tmerijffm. Qu<equidempars,cim pnetereadncbisexDiofcoridepltmbus ante anmsm 



Italicam 



