la 



1454 And. Matthioli comm. 



Devcnenatis animalibus. 



i-cto*. VENENATA. CAP. XXXV. 



E b e s t 1 1 s , quae uirus eiaculantur , & exitialibus uenenis , ideo fcribere aggredi- 

 mur, ut tota curationis remediorumque ratio ad umbilicum perducatur . Siquidem 

 pars haec non minus quam cxterae aliae,neceflaria eft ijs,qui artem medicam exercent, 

 utpote cum adminiculo eorum, quae inibi tt aduntur,doloribus> periculis, & cruciati- 

 bus, plurimisque alijs malis homines liberari conueniat.Haecauteminfummafafti- 

 giaduo,ficutiabinitiorelatumeft,diftribuitur. Nam quide feris uirus infpuenti- 

 bus fermo difierit,tberiacus dici foler: qui uero de amoliendis ueneficijs , alexipharmacus : quo prius 

 tradito,(imul quae fequifigna confueuerunt,praemonftrabimus: tum quse nonnihilauxilij ferunt. Om- 

 nia autem in promptu,& ad manum habere artificem oportet, propter urgentem faepenumero necef- 

 fitatem. Siquidempaucaeuenenis &uirulentis animantibus, tarda & graffantia fenfim pericula 

 cient,ita utdilationem admittant rpleraque uero praefentaneam perniciem afferunt . Hominum au- 

 tem partim male alijs cogitantes,ingenita prauitate maleficium ita temperant, ut fpatium curanti libe 

 rum non relinquant: partim fceleris admifli confcientia, aut trifti aliquo euentu oppreffi , haufto fpon- 

 te uenencmortem fibi confcifcere conantur . qui poftea deprehenfi,aut refipientes,& uitae cupidi,prae 20 

 fentaneam opem pofcunt . Non defunt qui hoftiles fagittas illinentes,aut fontes aquasque puteanas 

 hac labe polluentes,certam & ineuitabilem aduerfarijs perniciem moliuntur . In quibus ipfis etfi male 

 riciumnonfubitdjfed aliquanto poft graflari natura fua comparatum eftjtamen nifi prfmo quoque 

 tempore coerceatur,& remedijs fubinde excipiatur,fruftra tandem fuccurritur, occupatis iam corpo- 

 ribus exitiali ui ueneni . Proinde non uulgari induftria diligentiaq ue in ea re utendum eft , ut quod in 

 alijsincommodisarsconfueuit,in his quoque falutem mortalibus praebeat. Quin&apudprifcos 

 genus hoc unum exiftimabatur effe eius partis, quae medicamentis pugnat:fed recentiores id ipfum di 

 fcreuerunt,nominantes praecautionem 1 & modum praecauentem,falubris fanantisq; medium ftatuen- 

 tes,parua & leui fupra modum perfuafione decepti . Siquidem tres in humanis corporibus conftitu- 

 tioneseflecontendunt.unam,quafanidegimus:alteram,quafiniftra ualetudine corpora laborant : 30 

 tertiam,quaj medium inter utrafque locum fibi uendicat . In qua pofiti,fanitatem fpecie mentiuntur, 

 facileque in morbos & pericula concidunt , ob uim corruptricem , quse corporibus noftris incumbit : 

 quemadmodum in ijs uidere licet,quos excandefcens rabie canis momorderit,necdum tamen aquam 

 horrent:inijs quoquequicantharidashauferunt,fednondumurin3etormento cruciantur. Triparti- 

 t6igiturartemdigeri,tripliciquecorporisconftitutioni merito refpondere tradunt . Salubrem par- 

 tem effe uolunt,quae fanitatem tuetur : prsecauentem,eandemque prohibentem , quce obftat , quo mi- 

 nus in morbos incidant: & fanantem,qua uitia difcutiuntur . Quibus ita refponderi poteft,quod pri- 

 nium ex ifta ratiocinatione non tres corporis tantum, fed quatuor haberi conftitutiones fatendum ef- 

 fet . quippe ut aliqui funt , qui necdum morbo laborant , morbo tamen maxime ob impenden - 

 tem caufam funt obnoxij: ita fimt , qui iam priore morbo defuncli , nondum tamen fecunds na- 40 

 letudini reftituti funt . id quod in ijs qui a morbo proxime fefe recolligunt , cernere licet , qui uirium 

 recreationem & robur defiderant . Sed quemadmodum curandi ratio ad partem medicamentariam 

 pertinetjitaprscautionemeidemfubijcipareft. Adarcendasenim ualetudines uehementibusuti- 

 mur auxilijs,altiore lcarificatu,uftionibus,amputatione,derodentibus epithematis, potionibus perni 

 ciei occurrenribus, & plerifquealijs . Verum efrimuero funt ufque eo rudes nonnulli , ut ne remedia 

 quidemappellent,qucemorbos arceant. Cuius fententias inire rationem haud promptum eft : ete- 

 nim cum uerbum ipfum,prscauere,tum agendi modus,omninoauxiliarem remediariamque uimpra; 

 fe ferunt . Mirum uero nifi ctiam fua illa diftributione partium eos comple&untur , qui in peftilentis 

 coeli ftatu morbo nondum correpti funt:pefti tamen,propter obuerfantem aeris occafionem,opportu 

 ni,& in morbum proni reddurur . Dicere fbrfitan quis poflet,falubris inftitutionis praecepta non aliud 50 

 effe,quam arcendorum morborum rationem : quippe ciim rirma reddere corpora, & minus uitijs ob- 

 noxia nitamur,ut inoffenfa ualetudine degant, necmorbis conflictentur. Neque id filentio pme- 

 reundum, quod maxime praecipuum, & tanquam caput rei eft,non oportere medicinx partium diftri- 

 butionem,totidem corporis conftitutionibus refpondere , fed naturas fingulorum fuis notis feorfum 

 fcrutari,acexplorare,utfuislocisoftendimus. Cumijs igitur non pluribus agendum. Uludmagis 

 adnotare conuenit , affedus , qui a uirulentis animalibus , uenenisque contrahuntur, uocari cscos,id 

 eft,quorum ratio minime iniri poteft . Quin & ea,quae eifdem auxiliantur , nulli pariter funt addicta 

 caufe . quapropter quaeftionibus obferuatoriae artis,& eius quse ratione fulciatur , annumerari fblent . 

 Neque prorfus uerum deprehenditur, affe&us huiufmodi gecos efle . nam quod femper fe protrahit, 

 & nullum in quibufdam neceflarijs ufum exhibet,haud facili coniedtura colligi poteft: etfi naturae pro 6o 

 prietate prorfus caecos eos affec^us concedimus,qui ab exitialibus uenenis,& animantibus,quae uiru- 



lento 



