1438 And. Matthioli Comm. 



bm,caudademiffa,fipumaexorefluente,pr&terealinguaforasporretia, & tanquam bile colorata obuiunt quenquam 



infilifffe , citraque rationem cucurriffc , dcinde rurfusfubitb confiflentem cum ira quadam magis furenti non ipfiprawfos 



motnordiJfie,bMinquamfiineoficbabereaudieris,(latimrabiofumcanemfuif]e intelUgat . b<ec ille . Incedunt pr&te- 



rc.t ( ttt quidam afferunt )lentogradu , demfiis aunbm, abfciffit uocejhpido capite , & obuios non modb homines nuUo 



deletlu ; fed & befiias demordent . TJec mirumfi proprium mordeant dominum , aiiosque domejlicos omnes , nulltus ha- 



bito difcrimine, uel ratione .fiquidem cum proprium atm bilis fit fenfm omnes inficere , omntum , & fui ipfim oblni, do- 



meflicos ipfos cognofcere nequeunt . Idquodetizmpluribusbominibusaccidit, qui melancbolici effccli,non modb pa- 



Canes quibus trem, matrem, uxorem , & proprios filios ;fed etiamfe ipfos quandoque occiderunt . Verum enimuero non tantiim <efli- 



caufe rabie e- u is caloribus , & byemts frigore canes inrabiem aguntur,fed etiam morticinarum , putndarum ^uermibusque fcaten- 



x *h l c » t j um carmum e f lt ; q U [ n & tnarcefcentis earum fanguinis . Qubdfifuerint hce carnes eorum animaltum , qu<epefiilentia y . ■ 



aut idu fulminis , aut uenenoforum morfibus intcrierint , eb facilius maiorique afficiuntur rabie . Qu<e etiam excitarifo- 



let computreficcntibus aquis frequcntius ebibitis, quodbac omnia atrabiliarios fuccos augeant,& putredine corrumpant. 



Eoque magis bis dc caufis in rabiem aguntur, qnantb aheraltero fiiapte natura magisatr<e bili obnoxius fuerit . jid- 



mrtant praterea nobiles mulieres, nefuis catellis , quos in deliciishabent, & quibus maximi obletlantur, cibum uel iujcu 



lum cdcndum prmbeant, quibus aromata , prctfertimquepipet & gingiber , fuerint admifla . Quippe cum hxc caliditatis, 



ftccitatisque modum excedant, eadern ratione, qua ingens xflatis feruor, canes rabidos effciunt . Caueant ideo eas liben- 



ter moneo, ne ipfts forte fortuna id mali accidat, quod Tridcnti cuenijfefiimus clariffimo Baldo utriufque legis doclori. Is 



fiqutdem inttr ludendum cum quodamfuo catello iam rabie afctlo , leuiter in inferiori labto demorfusfuit . Sed ipfe huius 



A nimalia alia ra 'S narus q^arto pbfl menfe rabidus fatlus, & tandem hydropbobicus miferabiliter mortem obijt, nullo adiutus mcdica- 



t.tbje eentan- mcnto . jLdb&c fciendum e[i , qubdnon canestantum(quanquamif magts,qudm ccttera animalia in rabiem agantur)ra 



Cjr ■ bidifium ;fed etiam aliapleraque animalia,nempe uulpes, muflelce, uiuerrce,martes,fimice , & id genus alia . Quapro- 



pterncjciucrim , quo argumento dixerit Gaknus libro fexto de locis affe&is ,folum canem inter ccetera animalia corripi 



rabie : nifi uoluerit dicere ( ut equidem reor)canes cceteris animantibus rabtei magis effc obnoxios . Bjfert jfriflotelcs 



libro otlauo de Infloria animalium , camelos etiam , & equos in rabiem agi . Id quod ego quoque affercre pofficm : etenim 



memini, cum ruri degerem , me uidijfe equum rabiefurentem,quifrac7ocapi(lro obuiam quandam uetulamper capttis, 



& trinium uittammorfit comprehenfam , decempluresque pajfns dterra fufpenfam pertulit , nullo tamen uulnere illato , 



fed magno fani terrore . Hoc affebtu capiuntur ( ut jiuicenna ejl autbor ) etiam muli , qui fnis aliquando morfibus do- 



minos , &flabularios rabidos , & ueluti arreptitios reddiderunt . Verum huiufmodi animalia non nifi rarb, uel nunquam 



ferfe rabie tentantur ; quandoquidem fere femper id iUis eueniat , cum d canibus , feu lupis , aut uulpibus rabidis morden- 



tur . Cceterum(ut ipfe Diofcorides inquh ) rabioforum canum morfus infeflum quicquam protinus non infligit,nifi, ut uul 



ms,doiorem . Sedneglettacuratione , demorfi aliquopbfl temporerabidi fiunt,& aquam expauefcunt . quod etiamfa- ^ 



tetur Galenus libro de theriaca ad Vjfonem , alijsque in locis . Idcirco ddigenter aduertant , qui d canibus mordentur,fi 



aliquafefe offerant indicia, quibus conifcipojfit , canem , qui momcrderit , rabie laborajfe , Siquidem negleclis remedijt 



(ut modb dtximus)in id difcriminis demorft adducuntur , ut nuUus fubinde relinquatur falutis locus . Tradtdere Oriba- 



fius, Taulus, ^ietius, ^Auicenna,alifque probatiffimi authores, qubd iUitis per integram ncElcm contritis iuglandibus ca- 



num morftbus , & poflmodum gallis , aut gaUinis in efcam exhibitis, gaUinaceos ipjbs fequenti die interire,fi d rabido cane 



iUatumfuerituulnUs. Suntettam quiaficrant,fipanisemanante i uulnere fiinguiue inficiatur ,& cuicunque cani quan- 



tumuisfamelico offcratur , canem non modb illum non mandere ;fed nec olfacere quidem . ^ttamen his tantiim experi- 



mentis(niei) confilio)nonplane fidendum fuerit : quanquam eadprobatifiimisprodanturauthoribus . quapropter alia in- 



fus dilcnmina, ^icia iam dicla dihgenter fuerint perquirenda . Cum autem rabidorum canum morfus negliguntur , pofl aliquod tempo- 



& caufe. ris ffatium demorfiprater morem cogitabundi fiunt, eaque mente renoluunt, qu<e iUis infuetafunt , quod iam ucneni uis in * 



ccrebrum repens imaginatncem occupetfacultatem. Si v.erbadbucin longumprotrabuntur nullis remedifs adiuti, ifsfre 



quentiusnocle interrumpitur fomnus,ficzpiusque pauore expcrgifcuntur : exinde hominum, & domeflicorum confortia ui- 



tant, <&■ cumfcrim quodam ajpetlu fecumfubmurmurant .-folitudinem deliguntjucem & candida emnia odere maximi, 



rubent quandoquefacie , ijsque extnmarum partium nerui conueUuntur : poflremb eb deducuntur , ut aquam expaue- 



fcant . Quod certijfimum mortis , & inexpugnabilis uenem prcebet indk ium . Troinde dicebat Diofcorides ex ifs,qui hoc 



uitiumfeuferint , neminem feruari pojfe . jiUata itaqueineorum ccnffeclu aqua,cuiuspotufaciUfanarentur,fi tamen bi- 



bere pofjent , ingentijfimis clamoribus, & canum latratu aflantestcrrent . Qubd fi diutius anteeos aqua ipfadimitta- 



tur , tremunt ,fudant , defuiunt ammo , delirant , pauoreque concutiuntur , acfit in ignem iUico fe proijciendos certwrent, 



Id uerb acadtt,qubd melancholici effecli , corruptis , infeclisqae inde animaltbus facultatibus, recufant mijeUi, metuuntq; 



aquam,quafolaJanaripoffunt . l^ec alia de caufa id etiemre cenfent medict , qudm buiufce inexpugnabilis ueneni praui- ^ ° 



tate . 7{am ciim humorum omnium , & totius corporis principalium facultatum^funclionumque imperinm uenenum ip- 



fumfufceperit , cumque iam omnes corporis dijfofitiones fibi fmiles reddiderit, mouentur uniucrfi corporis tiires, irruunt- 



ipue contra id, quodfibi contrarium extfiimant, hoc efl, contra ipfam aquam,ft ea in medtum ajferatur . Quocirca Gale- 



nuslibrodetberiacaadTifonem,itafcribit. "Njmenimcorpus duntaxat ipfis tnarefcit , & conuellitur interdutn ,fe- 



brique acri intus uritur , fedanimus etiam delirat , & grauiffimum ipfis affert fymptoma . Quippe aquam timent, acpro- 



pter multam (icatatem humidi tenentur defiderio ,&dpotu abfiincrit , quia mentc alienati , U qitod auxiliari pojfit , non 



confiderant. Fugientes enmaquam ,pauentesque mtfcrrimo mortis genere intereunt .batlenus Gdcnus . Hceitaque 



rationabilesfunt caufie , quibus in aquce timorem deueniunt. Veruntamen quidam tcflantur, ut jietius, Tofidonius , & 



i^ufus , id etiam accidcre poffe , qubd rabidi canis imaginem uidere in aquis imaginentur , cuius (vcciem rccolentes , proti- 



nusingenti terrore corripiuntur . quod quidem nimiam obficcitatcmperpetiuntur.'i\ampbiiofopbnsquidam(HtJ.etius 



refert) 



