*4 



HISTORIA NATURALIS 



tumefle quifpiamvelits uegandivoculavi- 

 dekcetlibrariisomifla. Adcubiti magnitu- 

 dinemaccedit. Summan pecuUares , &ali- 

 quandojuxtaarenofa litrora degunt, firpein 

 petris,quarchamis &: patellis plenae funt. Et- 

 il autem tam in Oceano quam mari mediter- 

 raneo , finu Adriatico , & Hellefponto ,ca- 

 piuntur : juxta Herculis tamen infulas , pro- 

 pe Carthaginem novam tam copiofi &fre- 

 quentes funt, utuna earnm Scombraria tefte 

 Strabone dicatur : InOceano tantacraflitu- 

 dine proficiunt , ut pari cum Pelamydibus 

 magnitudine , authore Bellonio evadant , in 

 Adriaticoparvi funt. Exiftimavit aliquis in 

 minore maris ambitu frequentes prsedas e- 

 scaliger. in xe rceri , ideo non crefcere. Vix ad Terge- 

 Exerat. £ e ac p ro ximum fmum comparent Scom- 

 bri : atque ilico capiuntur. In Oceani laxi- 

 tatefugamoram , moraparitincrementum, 

 ideo grandefcunt qui non capiuntur. Grega- 

 Arift. H. a. i eS funt 3 &: a locis frigidioribus calidioribuf- 

 Anft? h. a. que, tanquam Thunni , ut qiii imbecilliores, 

 l.s.c.ii. dulciorispabuligratia,difcedunt- Beneficti 

 piinfk. n. memores efle , ^Elianus exemplo fmgulari, 

 I.9.C-15. prodidit. Maneapifcatoribuscibati, feras 

 U4?" 1. Scombros gentiles luos cogunt, &: corporum 

 fuorum abje&uitaconcludunt, ut fugafibi 

 confulere non poflint, hinc capiuntur. In- 

 ferviunt & menfis. Diphilus leves efle , & 

 facile e ftomacho defcendere dixit. Hice- 

 fius multum nutrire,minus verofacile excer- 

 nijudicavit vifcoflores&crafliores, conco- 

 &udifficiles, & excrementitiosefTe, expe- 

 rientia eos docuit. Venetiis verno tempore 

 quo pinguiores funt , in delitiis habentur. 

 Romae ob ficcitatem inter ignobilcs repofuit. 

 Quia graves &: ventriculorefa&arii. tu^/- 

 2><<(sic8g 3 id eft, fale inveterari fcripfit Athe- 

 nseus , habenturqueintetTaje/^^/K-optimi. 

 Veteres exiis^^w^o^^habebant, de 

 quo ita Plinius. Eft etiamnum liquoris ex- 

 quiflti genus , quod garum vocavere , inte- 

 ftinis pifcium casterifque , quae objicienda 

 efTent, fale maceratis, utflt illa putrefcen- 

 tiumfanies. Hocolimconficiebature pifce, 

 quem Grseci Garum appellabant (ut fupra 

 oftendimus) Nunc e Scombropifcelauda- 

 tiflimum in Carthaginis Spartariascsetariis: 

 fbciorum appellatur ; fingulifque millibus 

 nummum permutantibus congios peno bi- 

 nos : Necliquor ullus pene prseter unguenta 

 majore in pretioefle coepit , nobilitatis etiam 

 gentibus. Scombros quidem & Mauritania, 

 Basticaque & Carteja ex Oceano intrantes 

 eapiunt , ad nihilaliud utiles : Laudantur& 

 Clazomenxgaro, Pompeiique&Leptis, fi- 

 euti muria Antipolis ac Thurii : jam vero &: 

 Dalmatia. Vitiumhujus (garinempe, non 

 ?lin. H. N. muriae, ut Rondeletius vult) eft alex, imper- 

 L31.C.8. . fecta nec colata faex. Ccepit tamen Scpri- 

 vatimex inutilipifciculo ^ minimoque con- 

 fici> Apuam noftri vocant : Foroj ulienfes pi- 

 fcemexquofaciunt Lupum (fuperquono- 



ftaim judicium fupra diximusj appellant- 

 Tranfiit deindein luxuriam, ereveruntque 

 genera ad infinitum: ficuti garumadcolo^ 

 rem mulfi veteris , adeoque dilutam fuavita- 

 tem , ut bibi poflit. Aliud vero ad caftimo- 

 niarum fuperftitionem , etiam facris Iudseis 

 dicatum 3 quod fit e pifcibus fquama carenti- 

 bus [legendum apparet non carentibm, nam Jw 

 d&i hodieque nifi fquammofos edunt , & nvn 

 fquamojh abftinent , ut duo garifmt genera 3 u- 

 num efquamofis , ut ex Lupofive Encraficholo* 

 Mdnaque ejr Smaride confimilibufque alterum 

 exUyicuteprxdkis , utex Scombris) hic lex 

 pervenitad oftrea, urticas, gammaros, Mul- 

 lorum jecinora, innumerifquegeneribusad 

 faporem gularecepit fal tabefcere. Hsec obi- 

 ter indicata fint defideriis vitse, & ipfatamen 

 nonnulla ufus in medendo. Hujus ufus apud 

 nos defiit,apud Turcas Conftantinopoli non 

 item : quia pifces plserofque frixos venduntj 

 iis inteftina & branchias eximunt , immit- 

 tuntquemuria*, utingarumvertantur. So- 

 ciorum vero Garum vocatur, feuquodga- 

 neones & lurcones eo fociatim uterentur, ut 

 quidam Galeni fcholiaftes putat , feu quod a 

 fociis populiRomani, Hifpanisnempede* 

 ferretur. Fsecofum ac plane fcetidum fuiffe, 

 facile Martialis indicavit, dum dicit . 

 Vnguentum fuerat , quod Onyx modo parvA 

 gerebat, 



Nunc poftquamolfecit i Papilus , ecce 

 garum eft. 

 Ufum m Medicina fi fpectes , arquato morbo ^ 1 ^"- H> 

 correptis comeftos opitulari yElianus fcri- £j! n * h°;^ 

 bit ; in aceto putrefacios mulieres ftrangula- l-j*- «• *?> 

 tu oppreflas excitare Plinius. 



P U N C T U M. VII. 

 De Coliafive Lacerto. 



P Ifcis quem K3 A/^ , ^ixic^ , & «9^A/c^ in Tab. 

 ■* Vulgatis Ariftotelis exemplanbus , feu a. 1 2 . " 

 picavaria, quam t^xiov aut wXicw dici , ne- ^ ]d \°p n ^ 

 fcio quo authoreBellonius credit , quod va- j. z . ^.tf 

 riegata latera habeat , unde Ka,hiey&L7f](&> 

 Athenxo , feu aliam ob caufam vocatur. 

 Theodoro w A«®* , feuMonedula , & Gracu- Arift. h.a; 

 lus, Latinis ut C. Celfo,Columellse, ac Mar- \ 9 f£' Ui 

 tiali, Lacertus audit. Magnam eorum cum 

 Sombris affinitatem efle, non tantuminde 

 colligerelicet , quod ab Ariftotele & Colu- ColumcIL 

 mella femper fimul nominentur : fedetiam ^ RLlc " 

 quod Lemnicobe magnitudine duntaxat a 

 Scombris difFerre afleruerint , & Plinius Co- 

 liam Lacertorum minimum faciat , quod &: 

 apud Athenseum , qui Sardam Colia^ ma- ^rift. h.a. 

 gnitudine efle fcribit , habemus. Pariunt fe- 1 5;£9- 

 mel anno. Incibis laudantur, qui in Pro-j 8 r, CI ^' * 

 pontide antequam pariant , Amyclani, Hi- Gaien.de 

 fpani j quos Sexetanos (Sexi authore Plinio, f u j t m ' 

 Bceticx Hifpanise oppidum eftj Martialis Mart.Epigr. 

 vocat, ex quibusforte Salfamentum. Ga- jxnoCii. 



ditanum, 



