,!.fi«£K 



196 K O N I N K L Y K E 



Mioet in November, naar gelegen theit van tijt, binnen 's huis, en onder 

 dakoebracht, of, indien men het buiten laat ftaan, met droge turfmol- 

 -lem, of boekwcitsdoppen, en met pannen daarover, gedekt worden, om 

 zo wel voor de regen , als voor de koude, befchutte wezen. Men brengt 

 het in 't begin van April weer buiten, of ontbloot het, zo men 't buiten 

 gelaten heeft. Van deze plant worden uit de warme geweften verfcheide 

 Gommen herwaarts gevoert. 



G E N T I A N E. 



ocflacht. 'm JT En kan dit gewas in twee verfcheide foorten, in grote en kleine, 

 jV/l onderfcheiden , die yder weer naar de verfcheide verwen van hun 

 X.Y.M. bloemen, geftcltheit van hun bladen , en wortel, en naar de tijt 

 van hun bloejing verdeelt konnen worden: want men vind grote Gentia- 

 ne met purpere, met gele, en ook met zwartgeftipte bloemen. In de kleine 

 Gentiane heeft men meer verfcheiden heit : want men vind 'er met gele, 

 met blaauwe , en met bleekblaauwe bloemen 5 met kruiswijze bladen, daar 

 afeenfoortruig, en bleek van verwe isj met bladen van fwaluwvvortels 

 en vroege Gentiane met grote blaauwe, en ook met kleine bloemen. 



Gedaante. De grote Gentiane heeft lange en brede bladen, met ribben, en gelijk 

 die van de Nies wortel, tufTchendeze bladen waflen rechte, holle en ge- 

 knoopte ftelcn . Uit yder knoop wafTen twee bladen , die tegen malkander 

 overftaan , en naar de top kleinder worden. De bloemen, van gcftake een 

 firalende ftar vertonende , waffen in verfcheide rijgen aan het opperfte der 

 ftelen. Het bruin, platendunzaat legt in langwerpige huisjes , daar uit 

 de bloemen zijn gefproten. De wortel is dik, lang, geel van verwe, ea 

 bitter van fmaak. 



De klein e Gentiane heeft ronde, en holle ftelen, met leden afgcdeelt, 

 €n die omtrent een voet hoog waflen. De bladen, by paren, kruiswijze 

 by malkander ftaande, gelijken die van de grote Gentiane, behalven dat 

 zy kleinder, en dikwijls naar d'aarde gebogen zijn. De bloemen, ver- 

 fcheidelijk van verwen , zijn langwerpig hol, en ftaan in een ring aan de 

 toppen der ftelen. De wortel is langwerpig , ront , en bitter van fmaak. 

 D'andere foorten komen eniglms met deze overeen, en verfchillen voor- 

 namelijk in de bloemen. 



Groot. Zy verëiflchen een gemene zavelige gront , met enige oude kleingewre- 



ve paerde meft deurmengt , die in een ope en luchtige plaats legt , en van 

 matige vocht befproeit word. 



Tjjt. Zy geven jarelijks in de zomermaanden een aangename bloem, en by 



warme zomers rijp zaat , en laten dan hun bladen vallen. Zy konnen enige 

 jaren duren , en in de winter alle ongemakken des tijts verdragen. De 

 kleine Gentiane , die in 't voorjaar met een blaauwe bloem bloeit, blijft 

 altijt even groen, en behoud geduriglijk haar bladen. De kleine Genciane 

 met ruige kruisbladen , die veel teerder is , geeft in deze geweften nooit 

 zaat , datvolkomentlijkrijpis. 



Aantceiing. Hun aanteeling gefchied op twee wijzen : te weten door hun zaat, 

 't welk men gemenelijk in September , met de wallende maan , in potten, 

 met de voorgedachte aarde gevult, omtrent een halve vingerbreet diep 

 dun en luchtig zaait, en, in dezer voegen in de volgende zomer te voor- 

 fchijn koomt ; en door hun jonge aangegroeide wortelen , die men ia 

 April, met de waffende maan, voorzichtiglijk van d'ouden afneemt, en 



vcrplant. 



