36 



NEDERLANTZE 



dan met Enc-wafch zal over-kleeden. Dit is menighmaal met goedt voor 

 deel in deze gelegentheidc gebruikt , en is het zelve middel , diii ferrarius 

 Hefp.iib. +. tegen de verrottingh befchrijft. Tegen het geel werden der blaaderen , dat 

 orèihêidt zijn oorfpronk neemt uit dequade geftalte der inwendige deelen, of door ver- 

 eer biaade- rottingh aen de Wortelen , en ook wel van te veel begieten , waar door 

 '^°- den Boom verkoutis : ofte langhduurigeuitdroogingh der Aarde,zoo wordt 



van den zelven Schrijver aan-geprezen een dooden Hondt aan de Wortelen 

 van de Boomen te begraaven, en dewijl zulks by ons niet wel is uit te voeren , 

 doordien wy het gebruik der vrye Aarde moeten miflên , en met naauwe 

 Potten en Tobbens behelpen , zoo hebben wy gezien , dat in plaats gebruikt 

 vvierdtfchraapzelvanOilèn horens, die te vooren verrot en uit-gebroeit 

 zijn, waar door deze Boomen op nieuw fcheenen re herleven : ma^ hier 

 moet gezorght werden , dat dit hoorn-fchraapzel matigh gebruikt werdt , 

 op dat door de fcherpigheidt , die het by zigh heeft, de Boomen nietbe- 

 fchadight. Maar indien het voort-komt uit een verrottingh , of verderf der 

 Wortelen , zoo is het bequaamfte den Boom uit te nemen, de oude Aarde 

 wegh te doen, en de Wortel van alle bedorve veezelen en takken te zuiveren , 

 en zoo weder planten in verfche nieuwe Aarde , waar door die tot een veel 

 jeughdiger wasdom zal uic-fchieten. Indien het werdt veroorzaakt door te 

 overvloedige nattigheidt , die de Wortel vcrkouvvt , zoo is het befte middel , 

 dat men de Tobbens , of Potten beziet i want het wel gebeurt , dat de gaaten 

 van onder verftopt zijn, waardoor het water niet kan geloft werden,maar om 

 de Wortel blijft ftaan , en daar dit quaadt by-brenght , zcx) zal men die ope- 

 nen, op dat de behoorlijke af-loozingh kan gefchieden : Of komt het by, 

 dat de Aarde te vaft gepakt is , en lught ontbreekt , dan is de verplanting het 

 naafte middel. 

 Luizen. Het geen hier de naam van Luizen heeft , bevinden wy veel meer een 

 ziekte , die haar oorfpronk neemt uit vervuilingh der Boomen , die door den 

 Honingh-dau w veeltijdts veroorzaakt werdt, en mede door te veel voghtige 

 dampen , in de Winter-plaats , door het weinigh lughten , en te dight op-een 

 pakken der Boomen, (als wel voor een Vyant, die haar van buiten aan-komt,) 

 en mee reght werdt genaamt Luis-ziekte 5 want het is niet genoegh, dat 

 een Boom daar mede is befmet , maar alle die daar omtrent ftaan , werden hec 

 zelve quaadt veeltijdts deelaghtigh. Dit Dier, indien wy het zoo mogen 

 noemen , is van verwe in zijn begin wit , van maakzel langh-rondt , wanneer 

 het volkomen is , heeft het de groote als een gemeene Wandt-luis , Karftanje- 

 bruin van verwe, op de rugh bezet met lange haircn , dogh die vergaan in 

 weinigh daagen , van binnen is het vol grauwaghtigevoghtigheidt, dat zoet 

 van fmaak is, waarom de Mieren daar veel omtrent zijn , en de zoetigheidt af- 

 lekken. Deze voght fchijnt dit Dier tot voedzel te ftrekken , 't welk het uit 

 de baft vanden Boom trekt 5 want het heeft zijn zit-plaats meeft op de bla- 

 deren , en jeughdighfte takken , en men kan niet hght bemerken , dat het van 

 plaats verandert , hoewel het zulks zeer langhzaam doet. Als nu tegen het 

 uit-gaan van de Zomer ditbeesje begint te derven , en zijn fap verdrooght, 

 zoo laat het van zigh gaan menighte van wit ftof, datzijnEyeren, Neten, of 

 Zaadt is, door 't welk het wederom voort-teelt. Wy hebben ondervonden , 

 dat waar dit ftof plaats grijpt, ja zelf in Wijngaarden , Perzik, Lauwrier, 

 en Myrthus-boomen, datze het Jaar daar aan met dit vuil waren befmet, en in 

 plaats van een, honderden te voorfchijn quamen, zoo datze de Boomen dooi! 

 het uic-mergelen van haar natuurlijk voedzel ten laatften quamen te dooden, 

 gdijkaanverfcheide Boomen gefchiedt is. Dit ongediert en fterft door geen 



koude , 



