46 NEDERLANTZE 



met een matigh vyer gediftilleert,zoo komt met het water een fchoonen klaa^ 

 ren, en fterk-riekende Olre over, die men van het water zal af- fcheiden, en 

 tot het gebruik bewaren, tegen alle koude gebreeken, zooderMage, als an- 

 dere deelen des Lichaams : Men gebruikt die mede uitwendigh , tegen de 

 koude en verftijfde Zenuwen , wanneer men die daar mede firijkt. Het fap 

 van de Oranje-appelen is onderfcheiden in ktaghten , na dat zuur , of zoet 

 zij n. Deze laatfte zijn warmer, en werden bequaalnlijk gebruikt in de heete 

 gebreeken der Longe , alzoomatighlijk verkoelen : Die van een gematighde 

 fmaak, zij n zeer aangenaam 5 maar het fap van de züuré is meer verkoelende , 

 en werdt daar van een Syroop gemaakt, om tegen alle qüaad-aardige Koort- 

 zen, onder andere Genees- middelen te vermengen. Het fap over Spijze ge- 

 bruikt, geeft die een aangename geur : Ook wert die van de Turken, in plaats 

 van Verjuis , in de Spijze gedaan. Het is mede gpet tegen het blaauwfchuit , 

 en geeft een goeden Adem, gelijk onze Zee-varende Luiden genoegh konnen 

 getuigen. Waar mede wy dit zullen laten beruften , en nogh een weinigh 

 aan-rocren het gebruik van den Limoen-boom. 



Het dry-eri-veertighfte Hooftdeel. 



Van het gebruik van de Limoen-hoorn. 



TT Et zal miflcliién iemandt vreemt voor-kömën, dat wy het gebruik van dé 



■*■ Oranje-boom voor de Limoen-buuin flcllen ; hoewel de laacfte eerft 



befchreven is -. 't Is daarom , dat den Oranje-boom by ons meer bemint , ert 



gemeenderis , en geven die derhalven devoor-rangh. Latende nu yolgen 



den Limoen-boorh , welkers Vrughten niet alleen in de Genees-konfl: , maar 



ook in de Huis-houdingh bekent zijn , en in kraghten met den Citroen-appel 



gantfch over-een-komt, gelijk haren fmaak uit-wijft, zijnde mede in werking 



onderfcheiden; dewijl de zoeten de zuuren in warmte te boven gaan. De 



Schil, fchillen van de Limoenen werden met Suiker in-gemaakt , ofgeconfijt op de 



zelve wijze, gelijk hier vooren van de Oranje-appelen gezeght is, om in de 



Genees-konfl, en mede tot lekkernye te gebruiken. 



Theatrum Het buitenfle van de Limaen-fchillen is een zeet goedt Genees-middel 



Fungorum yoQr de genc die quade Campernoeljen , oï Fungi hebben gegeten, zoö 



êeei.^*^^ d'Heer Francifcm van Sterbeeck fchrijft. 



Met gebranden Wijn over-gehaalt , en in de Winkels Linrioen-water ge- 

 naamt. Gelijkze ook met Oranje-fchillen doen, wert in de koude Noordtze 

 Landen veel gedronken, dogh meefi: uit dertelheidt 5 hoewel het tegen koude 

 inwendige gebreeken niet ondienftigh is. En tot dezen Drank werden Jaar- 

 lijks veel duizenden Ponden , zoo van Oranje , als Limoen-fchillen gebruikt , 

 *die uit Italien hier te Lande werden gezonden. Uit deze Schillen werdt 

 oïie. een Ohe gemaakt, even gelijk die uit de Oranje-fchillen. Men kan met de 

 j Biiuhin. handt een zeer wei-riekende Olie uit de verfle Limoen-fchillen parfïèn , die 

 ïib'^i. cTs! uitermaten goet is , om het herte te verflerken , en het gezight te verbeteren. 

 Zaadt. Ook wert het Zaadt in veele Genees-middelen gebruikt. Maar het Sap is beft 

 Sap. bekent,zOo wel in de Keuken,als Apotheek,en met groot voordeel,tegen het 

 blaauw-fchuit,en zijn mede-foorten,goet bevonden ^ waarom het veel van de 

 Zee-varende Luiden tegens dit ongeval gebruikt wert. Uit dit Sap wert met 

 Suiker een Syroop toe-geftelt , bequaam tegen de heete en brandende Koort- 

 zen. Het water , dat uit het fap van Limoenen , door het Balneum Maria i 



'm 



