64 



HISTORIA NATTJRALIS 



tum efYe quifpiam velit , negandi vocula vi- 

 delicetlibrariisomifla. Adcubiti magnitu- 

 dinem acced it. Sunt man pecuiiares , & ali- 

 quandojuxtaarenofa litrora degunt, farpein 

 petris, qux chamis & patellis plena? funt. Et- 

 ii autem tam in Oceano quam mari mediter- 

 raneo , finu Adriatico , & Hellefponto , ca- 

 piuntur : juxta Herculis tamen infulas , pro- 

 pe Carthaginem novam tam copiofi & fre- 

 quentes funt, utuna earum Scombraria tefte 

 Strabone dicatur : In Oceano tantacraflitu- 

 dine proficiunt , ut pari cum Pelamydibus 

 magnitudine , authore Bellonio evadant , in 

 Adriaticoparvi funt. Exiftimavitaliquisin 

 minore maris ambitu frequentes prsedas e- 

 Scaligcr. in xerceri , ideo non crefcere. Vix ad Terge- 

 fte ac proximum finum comparent Scom- 

 bri : atque ilico capiuntur. In Oceani laxi- 

 tate fuga moram , rrfbra parit incrementum, 

 ideo grandefcunt qui non capiuntur. Grega- 

 Arift. H. A. i es f unt 5 §r ^ \ oc [ s frigidioribus calidioribuf- 

 AnftT h. a. que, tanquam Thunni , ut qui imbecilliores, 

 L 8. c. i i. d L1 lcioris pabuli gratia , difcedunt. Beneficii 

 piin?k.N. memores t&., iElianus exemplo fmgulari, 

 ] ' 9 y C ' *h a P rocH dit. Mane a pifcatoribus cibati , feras 

 !.i 4 . c.i. Scombros gentiles iuos cogunt, & corporum 

 fuorum abje&uitaconcluclunt, ut fugafibi 

 confulere non poflint 9 hinc capiuntur. in- 

 ferviunt & menfis. Diphilus leves efle , &■ 

 facile e ftomacho defcendere dixit. Hice- 

 fius multum nutrire,minus verofacile excer- 

 nijudicavit vifcofiores&crafliores, conco- 

 &udifticiles, & exerementitios eiTe, expe- 

 rientia eos docuit. Venetiis verno tempore 

 quo pinguiores funt , in delitiis habentur. 

 . Romse ob ficcitatem inter ignobiles repofuit. 

 Quia graves & ventriculorefaclrarii. rag/* 

 ^e^, i'd eft, fale inveterari fcripiit Athe- 

 nams , habenturqueinterra^^woptimi. 

 Veteres ex ii$ garumc?uoddamhabebam > de 

 quo ita PliniUs. Eft etiamnum liquoris ex- 

 quifiti genus , quod garum vocavere , inte- 

 ftinis pifcium cseterifque , quae objicienda 

 eflent, fale maceratis, ut fit illa putrefcen- 

 tium fanies. Hoc olim conficiebatur e pifce, 

 quemGraci Garum appellabant (ut fupra 

 oftendinius) Nunc e Scombropifcelauda^ 

 tiflimum in Carthaginis Spartarisecxtariis: 

 fbciorum appellatur ; fingulifque millibus 

 nummum permutantibus congios peno bi^ 

 nos : Nec liquor ullus pene praeter unguenta 

 majore in pretio efle ccepit , nobilitatis etiam 

 gentibus. Scombros quidem & Mauritania, 

 i3a?ticaque & Carteja ex Oceano intrantes 

 capiunt , ad nihilaliud utiles : Laudantur& 

 Clazomense garo, Pompeiique & Leptis > (i- 

 cuti muria Antipolis ac 1 hurii : jam vero & 

 Dalmatia. Vitiumhujus (garinempe, non 

 ■plin. h. n. murix, ut Rondeletius vult) eft alex, imper* 

 i.3i.c.8. fe£ta nec colata fsex. Ccepit tamen &pri- 

 vatimex inutilipifciculo, minimoque con- 

 fici, Apuam noftri vocant : Forojulienfes pi- 

 .fcem ex quo faciunt Lupum (fuper quo no- 



ftrum judicium fupra diximus; appellant- 

 Tranfut deindein luxuriam, creveruntque 

 genera ad infinitum: ficuti garumadcoio- 

 rem mulfi vcteris , adeoque dilutam fuavita- 

 tem , ut bibi poflit. Ahud vero ad caftimo- 

 niarum fuperftitionem , etiam facris Iudseis 

 dicatum, quod fit e pifcibus fquama carenti- 

 bus (Jegendum apparet non carentibus, nam Iu* 

 d#i hodieque mfi fquammofos edunt , ejr non 

 fquamvfs abftinent , ut duo garifwt genera \ m 

 num efquamofis ^ ut ex Lupofiye Encraficholo, 

 Manaquc ejr Smaride conftmiltbufo^ue alterurti 

 exUvicutepr&ditis , ut ex Scomhns) hic lex 

 pervenitad oftrea, urticas, gammaros, Mi.il- 

 lorum jecinora, innumerifquegeneribusad 

 faporemgulseccepitfaltabefcere. Haecobi- 

 ter indicata fint defideriis vitse, & ipfatamen 

 nonnulla ufus in medendo. Hujus ufus aptid 

 nosdefiit,apud Turcas Conftantinopoli non 

 item : quia pifces plserofqiie frixos vendunt, 

 iis inteftina 6c branchias eximunt , immit- 

 tuntquemurise, utingarumvertantur. So- 

 ciorum vero Garum vocatur, feuquodga- 

 neones & lurcones eo fociatim uterentur, ut 

 quidam Galeni fcholiaftes putat , feu quoda 

 fociis populiRomani, Hilpanisnempede- 

 ferretur. Fsecofum ac plane fcetidum fuifle, 

 facile Martialis indicavit, dum dicit. 

 Vnguentum fuerat , quod Onyx modo parva. 

 gerebat, 

 Nunc poftquam olfecit , Papilus , ecce 

 garum eft. 

 Vfum in Medicina fi fpettes , arquato morbo ^ n - H". 

 correptis comeftos opitulari iElianus fcri- pi!n. h.1?. 

 bit ; in aceto putrefaclos mulieres ftrangula- J-3 1 - c - *»• 

 tu opprefTas excitare Plinius. 



P U N C T U M. VII, 



DeColiafweLacerto. 



P Ifcis quem m A/c^ , y& i\iu$ , & xs^A/c^ in Tab -, 

 ■* vulgatis Ariftotelisexemplaribus, feua. ia . 

 picavaria, quam x9A/c!>autK9A<a*dici, ne- Aidrovand. 

 fcio quo authore Bellonius credit , quod va- j #i , l"f 

 riegata latera habeat , unde KctMcy^.7f]^ 

 Athenxo , feu aliam ob caufam vocatur. 

 Theodoro vs^d^ , feuMonedula 3 &: Gracu- Arift. h.a. 

 lus, LatinisutC.Celfo,Columell2e,acMar- ^" ,u 

 tiali, Lacertus audit, Magnam eorumcum 

 Sombris affinitatem efle, non tantuminde 

 colligerelicet , quod ab Ariftotele & Colu- Cokimeli. 

 mella femper fimul nominentur : fedetiam ^ R - Ic - 

 quod Lemnicolx magnitudine duntaxat a 

 Scombris difterre afferuerint , & Plinius Co- 

 liam Lacertorum minimum faciat , quod &: 

 apud Athenaeum , qui Sardam Coliae ma- Ati ^ m h .a. 

 gnitudine efle fcribit , habemus. Pariunt fe- l ?c-9- 

 mel anno. Incibis laudantur, qui in Pro-i8' c>I3 ; " 

 pontide antequam pariant , Amyclani, Hi- Gaien.de 

 fpani j quos Sexetanos (Sexi authore Plinio, cu j t m * 

 Bceticae Hifpanise oppidum eftj Martialis Marc.Epigr. 

 vocat, ex quibusforte Salfamentum. Ga- ^^ j n ,\ 



ditanunij 



