98 



Tyge Rothe, og det han bygde paa, det var den norske odels- 

 retten. Sjølve lovene synte samanhengen her; odelsbolken 

 hadde gaatt yver fraa den gamle norske landslova til Christian 

 Vs lovbok, og odelsbonden sat endaa med jorda etter gamall 

 rett. Læresveinen til Tyge Rothe, Chr. M. Falsen, saag heile 

 Noregs-historia i ljose fraa denne odelstanken, og han var i pakt 

 med heile den norske samtida si, daa han i 1814 freista bygge 

 den nye fridomen paa gamall odelsgrunn 3 — det norske folke 

 hadde paa nytt faatt odelen sin att, og grunnlova skulde være 

 det gamle odelsbondestyre reist til ny ære. 



I lange tider var læra um odelsretten den einaste historiske 

 grunnen normennene hadde aa staa paa, naar dei vilde rekne 

 det nye Noreg i ætt med det gamle. Henrik Wergeland var 

 den fyrste som freista finne breidare grunn. Han peikte paa 

 koss det nye sjølvstende var fyrebutt alt i dansketida, baade 

 med den seiglivde bondekulturen og med fridomstankane i em- 

 bættsstande 1 . Men um han skjønte at her maatte være ein 

 samanhang, so lukkast det endaa ikkje for han aa finne meir 

 enn smaa taattar av den historiske traaden. Det var fyrst i den 

 nasjonale grunngravings-tida kringum 1850 at det kom i gang eit 

 aalvorleg vitskapleg arbeid med aa binde i hop taattane. 



Det vigtigaste av dette — for di det vart so sterkt prova, 

 so det vart staaande urikkeleg etterpaa — det var det arbeide 

 Ivar Aasen gjorde med den norske folkemaals-grammatikken 

 fraa 1848. Her synte han det var sant, det som nok mange 

 trudde i fyrevegen, at det gamallnorske maale hadde halde seg 

 levande i dei nynorske bygdemaala, so det var ikkje berre ut- 

 skjemt dansk dei tala i bygdene, men eit sjølvstendig norskt 

 maal med rot i det som dei gamle sogune var skrive paa. 



So kom Jørgen Moe i 1851 med den store utgreiinga si um 

 tolke-eventyra ; han freista ettervise at eventyra hadde levd paa 

 folkemunn alt ifraa heidendomen, — at dei gøymde paa gamle 



1 Sjåa Geirmund Vislie i Avhandlinger fra Universitetets historiske 

 seminar II 10 — 18. 



