104 



— som hjelpte til aa skjønne sjølve livsvoksteren. Det var dei 

 historiske voksterlovene det galdt um for han aa finne. Han 

 tok til med aa leite etter lov og samanheng i den norske 

 historia; han vart driven til aa spørje etter aalmenne historiske 

 lover, — han kunde ingen veg korne elles. 



Sjølve den europæiske — eller rettare sagt: den fransk- 

 engelske — tenkninga i samtida egga han fram paa denne 

 vegen. Den reine granskinga hadde lenge havt yvertake i 

 historieskrivinga; no kom aalmenne tankar og kravde rom, og 

 det paa heilt anna vis enn jamnast fyrr. I 1857 sende Buckle 

 ut fyrste innleidings-bande til si engelske civilisasjons-historie, 

 og same aare skreiv Herbert Spencer avhandlinga si um fram- 

 gangslovene. To aar etter gav Darwin ut det store verke sitt 

 um voksterlovene i dyre- og planterike, og i 1862 kom Spencer 

 med boka „First Principles". Alt dette vekkte storm i aands- 

 live; gamall tru og ny vitskap kom i hard strid, tankane um 

 lov og æveleg vokster arbeidde seg meir og meir fram. 



Sårs fylgde brennhuga med i striden ; her kom tankar som 

 høvde godt med. heile hugdrage hans, og som kunde bli til hjelp 

 for det han sjølv stræva med. Serskilt fekk han kveik av Buckle. 

 Det hærskrike som Buckle lyfte imot all formaalslaus samling 

 og graving, det vart ei maning for Sårs til aa ta upp dei store 

 spursmaala. Og Buckle var det som førde han til Auguste 

 Comte, den store positivistiske tenkaren. 



I positivismen fann Sårs eit fast grunnlag for tenkninga og 

 granskinga si. Positivismen — det var paa ein gong strid imot 

 aandlaust handverks-arbeid og imot metafysisk eller teologisk 

 spekulasjon. Positivismen — det var stræve etter aa bygge ei 

 aalmenn tenkning paa vitskaplege røynsler, — finne lovene for 

 samfundslive paa same maaten som naturvitskapsmennene fann 

 dei for naturen. Ei historieskriving etter dette grunnsyne maatte 

 vise fraa seg det som dei i Tyskland endaa kalla „die Philoso- 

 phie der Geschiehte", — som gjekk ut ifraa eit eller anna filo- 

 sofisk system og tolka historia etter det. Ei positivistisk historie- 

 skriving maatte bygge paa faktisk gransking, men endaa bli 

 noko mykje meir enn det som Macaulay kalla „a compound of 



