105 



poetry and philosophy", — meir enn god historisk kunst. Ho 

 maatte leite etter utviklinga, samanhengs-lovene i samfunds- 

 skiftingane, so ein kunde bruke desse lovene til aa skjønne 

 framtid-voksteren. Slik ei historieskriving var det Comte kravde, 

 og den vart det store ideale for Sårs. Daa han i 1870 vart 

 universitetsstipendiat, tok han aller fyrst til med fyrelesingar 

 „Om Udviklingen af en almindelig historisk Videnskab", og det 

 var positivismen han her tok til grunnlag. 



Det var vel fyrst og fremst med tanke paa Auguste Comte 

 at han — som han skreiv i eit brev til Bjørnson i 1877 — rekna 

 Frankrike for sitt andre fedreland. Men fransk historieskriving 

 var dessutan største mynstre hans; der fann han mest av det 

 som svara til det positivistiske vitskapskrave. 



Det kann ingen tvil være um at tankelive hans fekk mangt 

 eit gro-sterkt frø av den ypparlege boka Tocqueville gav ut i 

 1856, ,,1'Ancien Regime et la Révolution". Her var baade 

 gransking og syntese, og det som kanskje just den gong tok 

 Sårs sterkast, det var den handfaste ettervisinga at endaa-til 

 slik ei braa umvelting som den store franske revolusjonen i 

 røynda berre fullførde ein lang framvokster, — Sårs kom sjølv 

 til aa sjåa paa 1814 endaa meir som sluttsteinen paa ei gamall 

 tid enn som inngangen til ei ny tid. 



Daa han skulde bli professor i 1874, nemnde han i ei fraa- 

 segn at den historieskrivaren han helst hadde teke til mynster 

 var Guizot, og endaa Guizot slett ikkje var positivist, so er daa 

 skyldskapen grei nok. Guizot fortel aldri historie, han skjer burt 

 hendingar og personår, han bryr seg ikkje um anna enn aal- 

 menne synspunkt, og han nyttår berre kjennsgjerningane til led 

 i ei tankerekke; han vil gje forklaaringa paa si eiga tid, og 

 han vil finne den voksterlina som fører endaa lenger fram. 

 Det er dei historiske lovene det gjeld um her, og dei blir lagt 

 fram so klaare og nakne, so dei maatte fange hugen til Sårs. 



Mykje av den same evna til aa føre ei lang rekke kjenns- 

 gjerningar inn under lovbunden samanheng fann Sårs att hjaa 

 andre franske historieskrivarar, — Thierry, Michelet, Fustel de 

 Coulanges, Taine. Her var form, just slik som han sjølv lengta 



